Skip to main content
  • Trg Nikole Pašića br. 7, sprat IV, 11000 Beograd
  • info@smj.rs

logo bez bolda opt

Pregledni rad

Perinatalne komplikacije trudnoća komplikovanih miomima uterusa

Radmila Sparić1,2, Đina Tomašević1
  • Medicinski fakultet, Univerzitet u Beogradu, Beograd, Srbija
  • Klinika za ginekologiju i akušerstvo, Univerzitetski klinički centar Srbije, Beograd, Srbija.

SAŽETAK

Miomi su najčešći tumori ženskih reproduktivnih organa koji se sastoje od glatkih mišićnih ćelija, fibroblasta i ekstracelularnog matriksa. Razvijaju se od menarhe do menopauze. Dijagnostikuju se kod 10-20 % žena u toku reproduktivnog perioda. Njihova veličina varira od jedva vidljivih nodusa do velikih tumora. Promena veličine mioma tokom trudnoće i nakon porođaja je predmet brojnih istraživanja. Većina studija ukazuje na postojanje značajnog porasta veličine mioma u prvom trimestru, nepromenjenu veličina tokom drugog i trećeg trimestra i smanjenje veličine nakon porođaja.

Uticaj mioma na trudnoću zavisi od njihovog broja, lokalizacije i veličine. Miomi se povezuju sa nastankom brojnih perinatalnih komplikacija: krvarenjem u trudnoći, spontanim pobačajima, bolom usled crvene degeneracije, prevremenim porođajem, abrupcijom posteljice, placentom previjom, intrauterinim zastojem u rastu ploda, fetalnom malprezentacijom, zastojem porođaja, povećanom učestalošću carskih rezova, atonijom materice i postpartalnim krvarenjem.

Terapija mioma u trudnoći podrazumeva mirovanje i praćenje uz simptomatsku terapiju u slučaju pojave bolova, kao i intenzivan nadzor stanja fetusa. Veoma retko, neophodna je miomektomija u trudnoći.

Miomektomija tokom carskog reza se godinama smatrala kontraindikovanom. Novija istraživanja pokazuju da ova procedura ne mora biti povezana sa povećanim rizikom perioperativnih komplikacija. Njene prednosti su dve operacije u okviru jedne pri čemu se izbegavaju rizici ponovne laparotomije i anestezije.

Najčešće postpartalne komplikacije mioma su krvarenje i infekcija.


UVOD

Miomi (fibromi ili leiomiomi) predstavljaju najčešće tumore ženskih reproduktivnih organa [1],[2]. Sastoje se od glatkih mišićnih ćelija, fibroblasta i ekstracelularnog matriksa [3]. Obilna količina ekstracelularnog matriksa, koju grade glikozaminoglikani i gusto zbijeni intersticijumski kolagen, čini tkivo mioma dva do četiri puta čvršćim od miometrijuma [4]. Ovi tumori su jasno ograničeni od okolnog tkiva pseudokapsulom, koja nastaje kao rezultat kompresije miometrijuma njihovim progresivnim rastom. Pseudokapsula predstavlja neurofibrovaskularnu strukturu, koja okružuje miom i koja sadrži brojne neuropeptide i neurotransmitere, značajne za reproduktivnu i seksualnu funkciju [3].

Miomi se razvijaju od menarhe do menopauze i utiču na reproduktivno zdravlje tokom većeg dela života žene. Njihovo praćenje i lečenje uzrokuje značajne materijalne troškove, koje dodatno povećavaju miomima uzrokovane perinatalne komplikacije [5].

EPIDEMIOLOGIJA I ETIOPATOGENEZA MIOMA

Miomi se dijagnostikuju kod 10 - 20% žena u toku reproduktivnog perioda [6]. Učestalost mioma u trudnoći se kreće od 2,7% u opštoj populaciji, preko 12,6% u populaciji podvrgnutoj postupcima asistirane reprodukcije, do 25% u populaciji žena starije životne dobi koje se podvrgavaju postupku fertilizacije in vitro sa jajnim ćelijama davaoca [7].

Epidemiološki faktori rizika za nastanak i razvoj mioma uključuju: godine starosti, rasu, indeks telesne mase, nasleđe, polne hormone, životne navike (konzumiranje alkohola i kofeina, ishrana bogata crvenim mesom i sojom, pušenje, fizička aktivnost, stres), uticaj životne sredine, kao i uticaj hroničnih bolesti, poput hipertenzije [1].

Uprkos činjenici da su miomi veoma česti tumori, njihova etiopatogeneza je nedovoljno proučena [8]. Transformacija miometrijalne stem ćelije materice u ćeliju mioma sposobnu za klonalnu ekspanziju predstavlja inicijalni korak u formiranju mioma. Drugi korak u nastanku tumora je produkcija i akumulacija ekstracelularnog matriksa [9].

Sam rast mioma zavisi od steroidnih hormona. Progesteron je dominantan faktor u stimulaciji njihovog rasta. Njegov uticaj na razvoj ovih tumora ogleda se u efektima na ekspresiju gena povezanih sa citokinima i povećanju koncentracije pojedinih faktora rasta [8].

BIOLOŠKO PONAŠANJE MIOMA TOKOM TRUDNOĆE

Miomi su jasno ograničeni, okruglasti, tvrdi, sivobeličasti tumori, čija veličina varira od makroskopski jedva vidljivih nodusa do masivnih tumora, koji mogu ispuniti malu karlicu [9]. Promena veličine mioma tokom trudnoće i nakon porođaja je predmet brojnih istraživanja [7],[10],[11]. Li i saradnici [11] navode da 60 - 78% mioma ne pokazuje značajne promene zapremine tokom trudnoće, a slažu se da se veličina mioma smanjuje nakon porođaja, kao posledica remodeliranja uvećane materice tokom puerperijuma.

Rosati i saradnici [10] su pokazali da se zapremina mioma uvećava tokom prvog trimestra trudnoće, ostaje nepromenjena tokom drugog i trećeg, a smanjuje se tokom puerperijuma.

Vitagliano i saradnici [12] su obavili analizu ukupno 12 studija koje su istraživale uticaj trudnoće na veličinu mioma. Trend porasta veličine mioma tokom prvog trimestra je pokazan u svim ispitivanim studijama, dok su podaci o promenama veličine mioma u literaturi tokom drugog i trećeg trimestra neusaglašeni.

U studiji koju su objavili Loflin i saradnici [13], pokazano je značajno smanjenje veličine submukoznih mioma u odnosu na intramuralne, subserozne i miome na peteljci, kao i smanjenje veličine mioma nakon porođaja u odnosu na prvi trimestar trudnoće.

Deli Karpini i saradnici [14] su u svom istraživanju uočili značajan porast veličine mioma u ranoj trudnoći u odnosu na veličinu pre trudnoće, nepromenjenu veličinu mioma tokom druge polovine trudnoće i značajno smanjenje veličine mioma nakon porođaja.

MEHANIZMI NASTANKA PERINATALNIH KOMPLIKACIJA

Oko 10 - 40% žena sa miomima materice imaju miomima uzrokovane komplikacije tokom trudnoće [11],[15]. Uticaj mioma na trudnoću umnogome zavisi od njihovog broja, lokalizacije i veličine. Miomi utiču na rastezanje materice; dovode do promena u strukturi endometrijuma i obliku materične šupljine; utiču na efikasnost kontrakcija materice tokom porođaja i u puerperijumu; a mogu predstavljati i prepreku normalnom toku porođaja (tzv. miomi previja) [6],[16]. Submukozni miomi sa sekundarnim degenerativnim promenama mogu predstavljati žarište infekcije i/ili hronične inflamacije. Citokini koji se stvaraju u ovim miomima doprinose povećanom riziku od prevremenog porođaja. Distorzija šupljine materice može imati kompresivni efekat i dovesti do poremećaja uteroplacentne cirkulacije. Aktivnost enzima oksitocinaze kod žena sa miomima je smanjena, što uzrokuje povišene vrednosti oksitocina, što potom doprinosi nastanku prevremenih porođaja [15]. Takođe, miomi mogu ograničiti pokrete ploda tokom trudnoće [6].

KOMPLIKACIJE MIOMA TOKOM TRUDNOĆE I POROĐAJA

Miomi u trudnoći se povezuju sa nastankom brojnih perinatalnih komplikacija, kao što su: krvarenje u trudnoći, spontani pobačaji, bol usled crvene degeneracije, intrauterini zastoj u rastu ploda, karlična prezentacija, kosi i poprečni položaj ploda, prevremeni porođaj, prevremena preterminska ruptura plodovih ovojaka, abrupcija placente, placenta previja, zastoj porođaja, povećana učestalost carskih rezova i operativnih vaginalnih porođaja, atonija materice, postpartalna hemoragija i ruptura materice [6],[11],[16],[17].

Rizik nastanka krvarenja u ranoj trudnoći određen je lokalizacijom mioma i značajno je povećan u slučaju insercije posteljice u blizini mioma [11].

Učestalost spontanih pobačaja je povećana dva do tri puta kod trudnica sa miomima. Rani spontani pobačaji su češći kod žena sa miomima tela materice i u slučajevima implantacije na mestu submukoznih mioma. Smatra se da miomi dovode do pobačaja svojim kompresivnim efektom, povećanjem kontraktilnosti materice i kompromitovanjem snabdevanja krvlju posteljice i ploda [11],[18].

Veliki i multipli miomi povećavaju rizik za nastanak prevremenog porođaja, jer su manje rastegljivi od zdravog miometrijuma, što dovodi do prevremenih kontrakcija materice i dilatacije grlića [18].

Podaci o preterminskoj rupturi plodovih ovojaka kod trudnica sa miomima su neusaglašeni: od toga da je rizik smanjen, preko neizmenjenog rizika do povećanog rizika u odnosu na opštu populaciju. Autori koji su istraživali ovaj problem navode učestalost od 7% [19].

Najčešća komplikacija mioma u trudnoći je pojava lokalizovanog bola u abdomenu, kao posledica crvene degeneracije mioma. Klinički se opisuje kao bol u predelu mioma ili opšta bolna osetljivost posle palpacije, sa povišenom telesnom temperaturom, leukocitozom, mukom i povraćanjem. Smatra se da brzi rast mioma tokom trudnoće rezultira nedovoljnom snabdevenošću tkiva krvlju, sa posledičnom tkivnom anoksijom i pojavom bola. Drugi uzrok bola mogu biti promene arhitektonike krvnih sudova, uzrokovane uvećanjem gravidne materice, što takođe dovodi do tkivne anoksije i nekroze. Treći mogući uzrok može biti lokalno oslobađanje prostaglandina iz nekrotičnih ćelija mioma [6],[11].

Smatra se da je pojava intrauterinog zastoja u rastu ploda češća u trudnoćama u kojima je insercija placente na mestu postojanja mioma materice, što može uzrokovati poremećaj perfuzije placente [20].

Malprezentacija ploda sreće se u 13% trudnoća komplikovanih miomima. Češće se javlja u slučaju velikih, submukoznih, multiplih i mioma lokalizovanih u predelu donjeg materičnog segmenta [11]. Najčešća je karlična prezentacija, mada miomi mogu dovesti i do kosog i poprečnog položaja ploda [18].

Abrupcija posteljice je retka, ali potencijalno fatalna komplikacija trudnoće. Rizik za njen nastanak je trostruko povećan kod žena sa miomima. Faktori rizika su submukozni i retroplacentni miomi, kao i miomi zapremine veće od 200 cm3 . Jedan od mogućih mehanizama nastanka abrupcije jeste smanjen protok krvi do mioma i okolnog tkiva miometrijuma, što rezultira delimičnom ishemijom i nekrozom decidue u tkivu posteljice koje prekriva miom [11].

Smatra se da je placenta previja dva puta češća kod žena sa miomima. Kao faktor rizika navode se prečnik mioma veći od 50 mm i miomi lokalizovani u predelu donjeg materičnog segmenta [11],[18],[21].

Faktori koji doprinose većoj učestalosti carskih rezova kod trudnica sa miomima su malprezentacija, distocija i opstrukcija porođajnog kanala miomima u predelu donjeg materičnog segmenta. Rizik se povećava proporcionalno veličini i zapremini mioma, a veći je u slučaju mioma donjeg materičnog segmenta [11],[18],[19]. Prospektivna kohortna studija iz Sjedinjenih Američkih Država je pokazala da je povećani rizik porođaja carskim rezom kod žena sa pojedinačnim miomima proporcionalan veličini mioma, a kod žena sa multiplim miomima ukupnoj zapremini mioma [22].

Učestalost postpartalne hemoragije iznosi oko 2,5%. Zbog toga su i postpartalne histerektomije kod ovih žena češće nego u opštoj populaciji (Slika 1) [11]. Multipli miomi, veliki miomi i miomi lokalizovani u predelu donjeg materičnog segmenta povećavaju rizik za nastanak krvarenja [23].

02f01

Slika 1.Postpartalna histerektomija: materica deformisana multiplim miomima nakon carskog reza

Jedna od najtežih komplikacija tokom trudnoće i porođaja je ruptura materice. Ona može dovesti do krvarenja, šoka, histerektomije, pa čak i smrti majke i ploda [24]. Većinom se dešava u trećem trimestru trudnoće ili tokom porođaja, kada je intrauterini pritisak povišen. Ožiljci na materici, od prethodne miomektomije, uzrokuju smanjenje elastičnosti i čvrstine miometrijuma na mestu ožiljka usled zamene mišićnog tkiva fibroznim. Porođaj se u ovakvim slučajevima po pravilu završava carskim rezom [11],[24].

UTICAJ MIOMA NA FETUS

Podaci o uticaju mioma na nastanak intrauterinog zastoja u rastu ploda su oprečni. Najčešći uzrok morbiditeta novorođenčadi majki sa miomima je prematuritet, s obzirom da se trudnoće žena sa miomima završavaju u mlađoj gestacionoj starosti [16].

Koronado i saradnici [25] su ukazali na povećan rizik od nižih Apgar skorova i male telesne mase kod dece majki sa miomima. U svojoj studiji, Staut i saradnici [21] navode da je intrauterina smrt ploda dva puta češća u trudnoćama komplikovanim miomima.

Lai i saradnici [16] su pokazali veću učestalost prevremenih porođaja kod trudnica sa miomima u odnosu na one bez mioma, u svim gestacionim starostima (kako pre 37. nedelje gestacije, tako i pre 34., 32. i 28. nedelje gestacije).

TRETMAN MIOMA U TRUDNOĆI I TOKOM POROĐAJA

Terapija mioma u trudnoći svodi se na mirovanje i praćenje trudnice uz simptomatsku terapiju u slučaju pojave bolova, kao i intenzivan nadzor stanja fetusa [6],[11].

Tretman bolova uzrokovanih crvenom degeneracijom mioma je konzervativan i podrazumeva primenu analgetika, rehidrataciju i odmor u postelji [11].

U slučaju prolapsa mioma u vaginu ne savetuje se miomektomija, jer ona može dovesti do nekontrolisanog krvarenja, rupture plodovih ovojaka i pobačaja, odnosno prevremenog porođaja. Pojava obilnog krvarenja, jakih bolova, retencije urina i infekcije predstavljaju indikacije za vaginalnu resekciju prolabiranih mioma u trudnoći [26].

Odluka o miomektomiji tokom trudnoće donosi se na osnovu gestacione starosti trudnoće, neuspeha u konzervativnom lečenju, anatomije mioma i postojanja degenerativnih i/ili inflamatornih promena [27]. Takođe treba uzeti u obzir i starosnu dob pacijentkinje i reproduktivnu anamnezu [6]. Rezultati su povoljniji ukoliko se miomektomija izvede u prvom i drugom trimestru trudnoće, naročito u slučaju mioma koji nisu u kontaktu sa materičnom šupljinom. Komplikacije do kojih može dovesti miomektomija u trudnoći su nekontrolisano krvarenje, transfuzija krvi, histerektomija i formiranje postoperativnih adhezija sa posledičnim sekundarnim infertilitetom [27].

Miomi se ne smatraju kontraindikacijom za vaginalni porođaj, čak ni u slučaju postojanja velikih mioma (promera većeg od 50 mm) [11],[26]. U slučajevima vaginalnog porođaja oni mogu da budu uzrok masivne postpartalne hemoragije, zbog smanjene kontraktilnosti materice, nekoordinisanih kontrakcija materice i mogućeg zaostajanja fragmenata posteljice. U nekim slučajevima se takva situacija može rešiti abdominalnom miomektomijom, uz očuvanje materice [28].

Miomektomija tokom carskog reza se godinama smatrala intervencijom koja može biti udružena sa visokim rizikom za razvoj intraoperativnih i neposrednih postoperativnih komplikacija [6]. U novije vreme sve je više studija koje pokazuju da miomektomija tokom carskog reza ne mora biti udružena sa povećanim rizikom pojave perioperativnih komplikacija [29].

Miomektomija tokom carskog reza omogućava izvođenje dve operacije u okviru jedne, pri čemu se izbegavaju rizici ponovne laparotomije i anestezije. Značajni faktori u donošenju odluke o ovom zahvatu su pored anatomske lokalizacije, broja i veličine mioma, i hirurško iskustvo akušera i postojanje sekundarne degeneracije mioma (Slika 2). Moguće je bezbedno odstraniti miome na peteljci i subserozne miome, dok se enukleacija intramuralnih i multiplih mioma tokom carskog reza ne preporučuje. Apsolutna kontraindikacija za miomektomiju tokom carskog reza je hipotonija i/ili atonija materice [29].

02f02

Slika 2. Materica nakon miomektomije tokom carskog reza

KOMPLIKACIJE MIOMA U PUERPERIJUMU

 Postpartalne infekcije su češće kod žena sa miomima materice. Smatra se da miomi mogu biti uzrok rezidue placente posle porođaja i puerperalne sepse [6]. Produženo febrilno stanje u postpartalnom periodu kod pacijentkinja sa miomima nekada može da bude prouzrokovano kontaminacijom nekrotičnih submukoznih mioma. Retko, u puerperijumu može doći do spontane ekspulzije mioma u vaginu [16].

Pojava piomioma je retka komplikacija i nastaje obično posle porođaja ili pobačaja usled infarkcije ili infekcije mioma. Predisponirajući faktori za njegov nastanak obuhvataju ginekološke operacije, vaskularnu insuficijenciju i imunodeficijenciju. Infekcija se obično širi per continuitatem iz materične šupljine, ali može nastati i hematogenim i limfogenim putem. Piomiomi se manifestuju visokom temperaturom, mada se u nekim slučajevima može javiti i jak bol u abdomenu. Leče se hirurški uz primenu antibiotika širokog spektra [30].

ZAKLJUČAK

Imajući u vidu tehnološki napredak u rezoluciji ultrazvučnih aparata, kao i trend odlaganja rađanja, može se očekivati povećanje prevalencije mioma u trudnoći. Ovo predstavlja značajan izazov za ginekologe i akušere u kontekstu unapređenja reproduktivnog zdravlja žena i sprečavanja eventualnog nastanka komplikacija koje miomi mogu izazvati u trudnoći, tokom porođaja i u puerperijumu.

  • Sukob interesa:
    Nije prijavljen.

Informacije

Volumen 2 Broj 1

Mart 2021

Strane 16-24

  • Ključne reči:
    miomi, trudnoća, perinatalne komplikacije, miomektomija
  • Primljen:
    23 Februar 2021
  • Revidiran:
    10 Mart 2021
  • Prihvaćen:
    12 Mart 2021
  • Objavljen online:
    25 Mart 2021
  • DOI:
  • Kako citirati ovaj članak:
    Sparić R, Tomašević Đ. Perinatal complications of pregnancies complicated by uterine fibroids. Serbian Journal of the Medical Chamber. 2021;2(1):16-24. doi: 10.5937/SMCLK2101016S
Autor za korespodenciju

Radmila Sparić
Klinika za ginekologiju i akušerstvo, Univerzitetski klinički centar Srbije
Višegradska 26, 11000 Beograd, Srbija
Elektronska adresa: Ova adresa e-pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript u vašem brauzeru da biste je videli.


  • 1. Sparic R, Mirkovic L, Malvasi A, Tinelli A. Epidemiology of Uterine Myomas: A Review. Int J Fertil Steril. 2016 Jan-Mar; 9(4):424-35.[CROSSREF]

    2. Donnez J, Dolmans MM. Uterine fibroid management: from the present to the future. Hum Reprod Update. 2016 Nov; 22(6):665-86.[CROSSREF]

    3. Tinelli A, Sparic R, Kadija S, Babovic I, Tinelli R, Mynbaev OA, et al. Myomas: anatomy and related issues. Minerva Ginecol. 2016 Jun; 68(3):261-73.

    4. Jayes FL, Liu B, Feng L, Aviles-Espinoza N, Leikin S, Leppert PC. Evidence of biomechanical and collagen heterogeneity in uterine fibroids. PLoS One. 2019 Apr 29; 14(4):e0215646.[CROSSREF]

    5. Cardozo ER, Clark AD, Banks NK, Henne MB, Stegmann BJ, Segars JH. The estimated annual cost of uterine leiomyomata in the United States. Am J Obstet Gynecol. 2012 Mar; 206(3):211.e1-9.[CROSSREF]

    6. Sparić R. Uterine myomas in pregnancy, childbirth and puerperium. Srp Arh Celok Lek. 2014 Jan-Feb; 142(1-2):118-24.[CROSSREF]

    7. Klatsky PC, Tran ND, Caughey AB, Fujimoto VY. Fibroids and reproductive outcomes: a systematic literature review from conception to delivery. Am J Obstet Gynecol. 2008 Apr; 198(4):357-66.[CROSSREF]

    8. Rubisz P, Ciebiera M, Hirnle L, Zgliczyńska M, Łoziński T, Dzięgiel P, et al. The Usefulness of Immunohistochemistry in the Differential Diagnosis of Lesions Originating from the Myometrium. Int J Mol Sci. 2019 Mar 6; 20(5):1136.[CROSSREF]

    9. Stewart EA, Laughlin-Tommaso SK, Catherino WH, Lalitkumar S, Gupta D, Vollenhoven B. Uterine fibroids. Nat Rev Dis Primers. 2016 Jun 23; 2:16043.[CROSSREF]

    10. Rosati P, Exacoustòs C, Mancuso S. Longitudinal evaluation of uterine myoma growth during pregnancy. A sonographic study. J Ultrasound Med. 1992 Oct; 11(10):511-5.[CROSSREF]

    11. Lee HJ, Norwitz ER, Shaw J. Contemporary management of fibroids in pregnancy. Rev Obstet Gynecol. 2010 Winter; 3(1):20-7.

    12. Vitagliano A, Noventa M, Di Spiezio Sardo A, Saccone G, Gizzo S, Borgato S, et al. Uterine fibroid size modifications during pregnancy and puerperium: evidence from the first systematic review of literature. Arch Gynecol Obstet. 2018 Apr; 297(4):823-35.[CROSSREF]

    13. Laughlin SK, Herring AH, Savitz DA, Olshan AF, Fielding JR, Hartmann KE, et al. Pregnancy-related fibroid reduction. Fertil Steril. 2010 Nov; 94(6):2421-3.[CROSSREF]

    14. Delli Carpini G, Morini S, Papiccio M, Serri M, Damiani V, Grelloni C, et al. The association between childbirth, breastfeeding, and uterine fibroids: an observational study. Sci Rep. 2019 Jul 12; 9(1):10117.[CROSSREF]

    15. Saleh HS, Mowafy HE, Hameid AAAE, Sherif HE, Mahfouz EM. Does Uterine Fibroid Adversely Affect Obstetric Outcome of Pregnancy? Biomed Res Int. 2018 Mar 26; 2018:8367068.[CROSSREF]

    16. Lai J, Caughey AB, Qidwai GI, Jacoby AF. Neonatal outcomes in women with sonographically identified uterine leiomyomata. J Matern Fetal Neonatal Med. 2012 Jun; 25(6):710-3.[CROSSREF]

    17. Swarray-Deen A, Mensah-Brown SA, Coleman J. Rare complication of fibroids in pregnancy: Spontaneous fibroid rupture. J Obstet Gynaecol Res. 2017 Sep; 43(9):1485-8.[CROSSREF]

    18. Parazzini F, Tozzi L, Bianchi S. Pregnancy outcome and uterine fibroids. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2016 Jul; 34:74-84.[CROSSREF]

    19. Ouyang DW, Economy KE, Norwitz ER. Obstetric complications of fibroids. Obstet Gynecol Clin North Am. 2006 Mar; 33(1):153-69.[CROSSREF]

    20. Jenabi E, Fereidooni B. The uterine leiomyoma and placenta previa: a meta-analysis. J Matern Fetal Neonatal Med. 2019 Apr; 32(7):1200-4.[CROSSREF]

    21. Stout MJ, Odibo AO, Graseck AS, Macones GA, Crane JP, Cahill AG. Leiomyomas at routine second-trimester ultrasound examination and adverse obstetric outcomes. Obstet Gynecol. 2010 Nov; 116(5):1056-63.[CROSSREF]

    22. Michels KA, Velez Edwards DR, Baird DD, Savitz DA, Hartmann KE. Uterine leiomyomata and cesarean birth risk: a prospective cohort with standardized imaging. Ann Epidemiol. 2014 Feb; 24(2):122-6.[CROSSREF]

    23. Milazzo GN, Catalano A, Badia V, Mallozzi M, Caserta D. Myoma and myomectomy: Poor evidence concern in pregnancy. J Obstet Gynaecol Res. 2017 Dec; 43(12):1789-804.[CROSSREF]

    24. Frishman GN, Jurema MW. Myomas and myomectomy. J Minim Invasive Gynecol. 2005 Sep-Oct; 12(5):443-56.[CROSSREF]

    25. Coronado GD, Marshall LM, Schwartz SM. Complications in pregnancy, labor, and delivery with uterine leiomyomas: A population-based study. Obstet Gynecol. 2000 May; 95(5):764-9.[CROSSREF]

    26. Ezzedine D, Norwitz ER. Are Women With Uterine Fibroids at Increased Risk for Adverse Pregnancy Outcome? Clin Obstet Gynecol. 2016 Mar; 59(1):119-27.[CROSSREF]

    27. Burton CA, Grimes DA, March CM. Surgical management of leiomyomata during pregnancy. Obstet Gynecol. 1989 Nov; 74(5):707-9.

    28. Tower AM, Cronin B. Myomectomy after a vaginal delivery to treat postpartum hemorrhage resulting from an intracavitary leiomyoma. Obstet Gynecol. 2015 May; 125(5):1110-13.[CROSSREF]

    29. Sparić R, Kadija S, Stefanović A, Spremović Radjenović S, Likić Ladjević I, Popović J, et al. Cesarean myomectomy in modern obstetrics: More light and fewer shadows. J Obstet Gynaecol Res. 2017 May; 43(5):798-804.[CROSSREF]

    30. Magro M, Gafson I. Postpartum pyomyoma: A rare complication of leiomyoma. J Obstet Gynaecol. 2014 Feb; 34(2):202-3.[CROSSREF]


LITERATURA

1. Sparic R, Mirkovic L, Malvasi A, Tinelli A. Epidemiology of Uterine Myomas: A Review. Int J Fertil Steril. 2016 Jan-Mar; 9(4):424-35.[CROSSREF]

2. Donnez J, Dolmans MM. Uterine fibroid management: from the present to the future. Hum Reprod Update. 2016 Nov; 22(6):665-86.[CROSSREF]

3. Tinelli A, Sparic R, Kadija S, Babovic I, Tinelli R, Mynbaev OA, et al. Myomas: anatomy and related issues. Minerva Ginecol. 2016 Jun; 68(3):261-73.

4. Jayes FL, Liu B, Feng L, Aviles-Espinoza N, Leikin S, Leppert PC. Evidence of biomechanical and collagen heterogeneity in uterine fibroids. PLoS One. 2019 Apr 29; 14(4):e0215646.[CROSSREF]

5. Cardozo ER, Clark AD, Banks NK, Henne MB, Stegmann BJ, Segars JH. The estimated annual cost of uterine leiomyomata in the United States. Am J Obstet Gynecol. 2012 Mar; 206(3):211.e1-9.[CROSSREF]

6. Sparić R. Uterine myomas in pregnancy, childbirth and puerperium. Srp Arh Celok Lek. 2014 Jan-Feb; 142(1-2):118-24.[CROSSREF]

7. Klatsky PC, Tran ND, Caughey AB, Fujimoto VY. Fibroids and reproductive outcomes: a systematic literature review from conception to delivery. Am J Obstet Gynecol. 2008 Apr; 198(4):357-66.[CROSSREF]

8. Rubisz P, Ciebiera M, Hirnle L, Zgliczyńska M, Łoziński T, Dzięgiel P, et al. The Usefulness of Immunohistochemistry in the Differential Diagnosis of Lesions Originating from the Myometrium. Int J Mol Sci. 2019 Mar 6; 20(5):1136.[CROSSREF]

9. Stewart EA, Laughlin-Tommaso SK, Catherino WH, Lalitkumar S, Gupta D, Vollenhoven B. Uterine fibroids. Nat Rev Dis Primers. 2016 Jun 23; 2:16043.[CROSSREF]

10. Rosati P, Exacoustòs C, Mancuso S. Longitudinal evaluation of uterine myoma growth during pregnancy. A sonographic study. J Ultrasound Med. 1992 Oct; 11(10):511-5.[CROSSREF]

11. Lee HJ, Norwitz ER, Shaw J. Contemporary management of fibroids in pregnancy. Rev Obstet Gynecol. 2010 Winter; 3(1):20-7.

12. Vitagliano A, Noventa M, Di Spiezio Sardo A, Saccone G, Gizzo S, Borgato S, et al. Uterine fibroid size modifications during pregnancy and puerperium: evidence from the first systematic review of literature. Arch Gynecol Obstet. 2018 Apr; 297(4):823-35.[CROSSREF]

13. Laughlin SK, Herring AH, Savitz DA, Olshan AF, Fielding JR, Hartmann KE, et al. Pregnancy-related fibroid reduction. Fertil Steril. 2010 Nov; 94(6):2421-3.[CROSSREF]

14. Delli Carpini G, Morini S, Papiccio M, Serri M, Damiani V, Grelloni C, et al. The association between childbirth, breastfeeding, and uterine fibroids: an observational study. Sci Rep. 2019 Jul 12; 9(1):10117.[CROSSREF]

15. Saleh HS, Mowafy HE, Hameid AAAE, Sherif HE, Mahfouz EM. Does Uterine Fibroid Adversely Affect Obstetric Outcome of Pregnancy? Biomed Res Int. 2018 Mar 26; 2018:8367068.[CROSSREF]

16. Lai J, Caughey AB, Qidwai GI, Jacoby AF. Neonatal outcomes in women with sonographically identified uterine leiomyomata. J Matern Fetal Neonatal Med. 2012 Jun; 25(6):710-3.[CROSSREF]

17. Swarray-Deen A, Mensah-Brown SA, Coleman J. Rare complication of fibroids in pregnancy: Spontaneous fibroid rupture. J Obstet Gynaecol Res. 2017 Sep; 43(9):1485-8.[CROSSREF]

18. Parazzini F, Tozzi L, Bianchi S. Pregnancy outcome and uterine fibroids. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2016 Jul; 34:74-84.[CROSSREF]

19. Ouyang DW, Economy KE, Norwitz ER. Obstetric complications of fibroids. Obstet Gynecol Clin North Am. 2006 Mar; 33(1):153-69.[CROSSREF]

20. Jenabi E, Fereidooni B. The uterine leiomyoma and placenta previa: a meta-analysis. J Matern Fetal Neonatal Med. 2019 Apr; 32(7):1200-4.[CROSSREF]

21. Stout MJ, Odibo AO, Graseck AS, Macones GA, Crane JP, Cahill AG. Leiomyomas at routine second-trimester ultrasound examination and adverse obstetric outcomes. Obstet Gynecol. 2010 Nov; 116(5):1056-63.[CROSSREF]

22. Michels KA, Velez Edwards DR, Baird DD, Savitz DA, Hartmann KE. Uterine leiomyomata and cesarean birth risk: a prospective cohort with standardized imaging. Ann Epidemiol. 2014 Feb; 24(2):122-6.[CROSSREF]

23. Milazzo GN, Catalano A, Badia V, Mallozzi M, Caserta D. Myoma and myomectomy: Poor evidence concern in pregnancy. J Obstet Gynaecol Res. 2017 Dec; 43(12):1789-804.[CROSSREF]

24. Frishman GN, Jurema MW. Myomas and myomectomy. J Minim Invasive Gynecol. 2005 Sep-Oct; 12(5):443-56.[CROSSREF]

25. Coronado GD, Marshall LM, Schwartz SM. Complications in pregnancy, labor, and delivery with uterine leiomyomas: A population-based study. Obstet Gynecol. 2000 May; 95(5):764-9.[CROSSREF]

26. Ezzedine D, Norwitz ER. Are Women With Uterine Fibroids at Increased Risk for Adverse Pregnancy Outcome? Clin Obstet Gynecol. 2016 Mar; 59(1):119-27.[CROSSREF]

27. Burton CA, Grimes DA, March CM. Surgical management of leiomyomata during pregnancy. Obstet Gynecol. 1989 Nov; 74(5):707-9.

28. Tower AM, Cronin B. Myomectomy after a vaginal delivery to treat postpartum hemorrhage resulting from an intracavitary leiomyoma. Obstet Gynecol. 2015 May; 125(5):1110-13.[CROSSREF]

29. Sparić R, Kadija S, Stefanović A, Spremović Radjenović S, Likić Ladjević I, Popović J, et al. Cesarean myomectomy in modern obstetrics: More light and fewer shadows. J Obstet Gynaecol Res. 2017 May; 43(5):798-804.[CROSSREF]

30. Magro M, Gafson I. Postpartum pyomyoma: A rare complication of leiomyoma. J Obstet Gynaecol. 2014 Feb; 34(2):202-3.[CROSSREF]

1. Sparic R, Mirkovic L, Malvasi A, Tinelli A. Epidemiology of Uterine Myomas: A Review. Int J Fertil Steril. 2016 Jan-Mar; 9(4):424-35.[CROSSREF]

2. Donnez J, Dolmans MM. Uterine fibroid management: from the present to the future. Hum Reprod Update. 2016 Nov; 22(6):665-86.[CROSSREF]

3. Tinelli A, Sparic R, Kadija S, Babovic I, Tinelli R, Mynbaev OA, et al. Myomas: anatomy and related issues. Minerva Ginecol. 2016 Jun; 68(3):261-73.

4. Jayes FL, Liu B, Feng L, Aviles-Espinoza N, Leikin S, Leppert PC. Evidence of biomechanical and collagen heterogeneity in uterine fibroids. PLoS One. 2019 Apr 29; 14(4):e0215646.[CROSSREF]

5. Cardozo ER, Clark AD, Banks NK, Henne MB, Stegmann BJ, Segars JH. The estimated annual cost of uterine leiomyomata in the United States. Am J Obstet Gynecol. 2012 Mar; 206(3):211.e1-9.[CROSSREF]

6. Sparić R. Uterine myomas in pregnancy, childbirth and puerperium. Srp Arh Celok Lek. 2014 Jan-Feb; 142(1-2):118-24.[CROSSREF]

7. Klatsky PC, Tran ND, Caughey AB, Fujimoto VY. Fibroids and reproductive outcomes: a systematic literature review from conception to delivery. Am J Obstet Gynecol. 2008 Apr; 198(4):357-66.[CROSSREF]

8. Rubisz P, Ciebiera M, Hirnle L, Zgliczyńska M, Łoziński T, Dzięgiel P, et al. The Usefulness of Immunohistochemistry in the Differential Diagnosis of Lesions Originating from the Myometrium. Int J Mol Sci. 2019 Mar 6; 20(5):1136.[CROSSREF]

9. Stewart EA, Laughlin-Tommaso SK, Catherino WH, Lalitkumar S, Gupta D, Vollenhoven B. Uterine fibroids. Nat Rev Dis Primers. 2016 Jun 23; 2:16043.[CROSSREF]

10. Rosati P, Exacoustòs C, Mancuso S. Longitudinal evaluation of uterine myoma growth during pregnancy. A sonographic study. J Ultrasound Med. 1992 Oct; 11(10):511-5.[CROSSREF]

11. Lee HJ, Norwitz ER, Shaw J. Contemporary management of fibroids in pregnancy. Rev Obstet Gynecol. 2010 Winter; 3(1):20-7.

12. Vitagliano A, Noventa M, Di Spiezio Sardo A, Saccone G, Gizzo S, Borgato S, et al. Uterine fibroid size modifications during pregnancy and puerperium: evidence from the first systematic review of literature. Arch Gynecol Obstet. 2018 Apr; 297(4):823-35.[CROSSREF]

13. Laughlin SK, Herring AH, Savitz DA, Olshan AF, Fielding JR, Hartmann KE, et al. Pregnancy-related fibroid reduction. Fertil Steril. 2010 Nov; 94(6):2421-3.[CROSSREF]

14. Delli Carpini G, Morini S, Papiccio M, Serri M, Damiani V, Grelloni C, et al. The association between childbirth, breastfeeding, and uterine fibroids: an observational study. Sci Rep. 2019 Jul 12; 9(1):10117.[CROSSREF]

15. Saleh HS, Mowafy HE, Hameid AAAE, Sherif HE, Mahfouz EM. Does Uterine Fibroid Adversely Affect Obstetric Outcome of Pregnancy? Biomed Res Int. 2018 Mar 26; 2018:8367068.[CROSSREF]

16. Lai J, Caughey AB, Qidwai GI, Jacoby AF. Neonatal outcomes in women with sonographically identified uterine leiomyomata. J Matern Fetal Neonatal Med. 2012 Jun; 25(6):710-3.[CROSSREF]

17. Swarray-Deen A, Mensah-Brown SA, Coleman J. Rare complication of fibroids in pregnancy: Spontaneous fibroid rupture. J Obstet Gynaecol Res. 2017 Sep; 43(9):1485-8.[CROSSREF]

18. Parazzini F, Tozzi L, Bianchi S. Pregnancy outcome and uterine fibroids. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2016 Jul; 34:74-84.[CROSSREF]

19. Ouyang DW, Economy KE, Norwitz ER. Obstetric complications of fibroids. Obstet Gynecol Clin North Am. 2006 Mar; 33(1):153-69.[CROSSREF]

20. Jenabi E, Fereidooni B. The uterine leiomyoma and placenta previa: a meta-analysis. J Matern Fetal Neonatal Med. 2019 Apr; 32(7):1200-4.[CROSSREF]

21. Stout MJ, Odibo AO, Graseck AS, Macones GA, Crane JP, Cahill AG. Leiomyomas at routine second-trimester ultrasound examination and adverse obstetric outcomes. Obstet Gynecol. 2010 Nov; 116(5):1056-63.[CROSSREF]

22. Michels KA, Velez Edwards DR, Baird DD, Savitz DA, Hartmann KE. Uterine leiomyomata and cesarean birth risk: a prospective cohort with standardized imaging. Ann Epidemiol. 2014 Feb; 24(2):122-6.[CROSSREF]

23. Milazzo GN, Catalano A, Badia V, Mallozzi M, Caserta D. Myoma and myomectomy: Poor evidence concern in pregnancy. J Obstet Gynaecol Res. 2017 Dec; 43(12):1789-804.[CROSSREF]

24. Frishman GN, Jurema MW. Myomas and myomectomy. J Minim Invasive Gynecol. 2005 Sep-Oct; 12(5):443-56.[CROSSREF]

25. Coronado GD, Marshall LM, Schwartz SM. Complications in pregnancy, labor, and delivery with uterine leiomyomas: A population-based study. Obstet Gynecol. 2000 May; 95(5):764-9.[CROSSREF]

26. Ezzedine D, Norwitz ER. Are Women With Uterine Fibroids at Increased Risk for Adverse Pregnancy Outcome? Clin Obstet Gynecol. 2016 Mar; 59(1):119-27.[CROSSREF]

27. Burton CA, Grimes DA, March CM. Surgical management of leiomyomata during pregnancy. Obstet Gynecol. 1989 Nov; 74(5):707-9.

28. Tower AM, Cronin B. Myomectomy after a vaginal delivery to treat postpartum hemorrhage resulting from an intracavitary leiomyoma. Obstet Gynecol. 2015 May; 125(5):1110-13.[CROSSREF]

29. Sparić R, Kadija S, Stefanović A, Spremović Radjenović S, Likić Ladjević I, Popović J, et al. Cesarean myomectomy in modern obstetrics: More light and fewer shadows. J Obstet Gynaecol Res. 2017 May; 43(5):798-804.[CROSSREF]

30. Magro M, Gafson I. Postpartum pyomyoma: A rare complication of leiomyoma. J Obstet Gynaecol. 2014 Feb; 34(2):202-3.[CROSSREF]


© Sva prava zadržana. Lekarska komora Srbije.

Skoči na vrh