Medicinska statistika u R programskom okruženju

Autori: Goran Trajković, Zoran Bukumirić
Izdavač: CIBID, Medicinski fakultet, Univerzitet u Beogradu, Beograd, 2019.
ISNB 978-86-7117-572-2

Knjiga „Medicinska statistika u R programskom okruženju’’ autora Trajković G. i Bukumirić Z., u izdanju Medicinskog fakulteta Univerziteta u Beogradu, jeste nezaobilazna publikacija u poslediplomskom usavršavanju i istraživačkim naporima u oblasti medicine i zdravstvenih nauka. Na stručan i jednostavan način, autori koji su dokazani eksperti u oblasti medicinske statistike i informatike, omogućavaju čitaocima aktivno učenje uz rešavanje realnih problema, korak po korak, u R programskom okruženju. Osnovna poglavlja obuhvataju Medicinsku statistiku (opis različitih statističkih metoda, objašnjavanje analize i interpretacije rezultata) i R programsko okruženje (svi primeri se izvode u R-u, uz detaljna objašnjenja za pisanje kôda i vizuelizaciju, koja obezbeđuje jednostavno korišćenje). Cilj autora nije bio da prikažu sve mogućnosti R-a, već njegovu praktičnu primenu u rešavanju realnih problema iz oblasti medicinske statistike i grafičke prezentacije podataka.

Statistička metodologija je u savremenom životu deo opšteg obrazovanja, može se reći i opšte kulture, jer svaka struka susreće se sa situacijama gde je neophodno poznavanje određenih osnovnih ključnih statističkih pojmova, a pogotovo statističkog načina mišljenja. Upotreba različitih statističkih softverskih alata pomaže nam u primeni statističkih metoda. Jedan od sve češće primenjivanih statističkih softverskih alata u medicini je R programski jezik i okruženje, koji predstavlja najsveobuhvatniji statistički softverski alat, sa mogućnošću analize klasičnih i naprednih tehnika, i koji ima najnaprednije grafičke mogućnosti za vizuelizaciju kompleksnih podataka. Ova publikacija je namenjena, kako polaznicima koji se po prvi put susreću sa okruženjem programskog jezika R, ali i sa primenom statističkih metoda, tako i iskusnim korisnicima.

Poglavlja knjige osmišljena su tako da obuhvataju teorijske osnove i praktičnu primenu statističkih procedura kroz R programsko okruženje:

• Poglavlje R programsko okruženje sadrži uputstva o instaliranju i osnovama korišćenja ovog statističkog softverskog alata.

• U poglavlju Razvoj i dokumentovanje baze podataka, sadržane su informacije o načinu organizacije prikupljenih podataka u formu podesnu za kasniju analizu u R programskom okruženju.

• Slede poglavlja koja se odnose na statističku deskripciju i analizu podataka: Deskriptivna statistika; Analiza empirijskih raspodela; Grafičko prikazivanje podataka i rezultata primenjenih statističkih analiza; Ocenjivanje populacionih parametara na osnovu uzorka; Testiranje hipoteza za raspodele, aritmetičke sredine i medijane.

• U knjizi su sadržana i poglavlja koja se odnose na složenije statističke analize, odnosno statističko modelovanje, i način njihovog izvođenja u ovom statističkom programu: Ispitivanje odnosa između varijabli; Generalni linearni modeli; i Kontrola pridruženosti.

• Pojmovi valjanosti i pouzdanosti merenja, kao i performanse dijagnostičkih testova obrađeni su u okviru poglavlja Adekvatnost merenja.

• U okviru poglavlja Meta-analiza, prikazane su procedure objedinjavanja publikovanih rezultata, kao i njihovo modelovanje kroz meta-regresiju.

Poseban kvalitet publikacije je njen koncept i specifičan dizajn. Autori su uz publikaciju ponudili i baze podataka i R skriptove sa komandama za rešavanje svih primera. Na ovaj način, korisnici mogu ponoviti analizu, korak po korak, i imati pristup kompletnim izlaznim rezultatima u digitalnom – elektronskom okruženju. Baze podataka i R skriptovi mogu se preuzeti sa internet stranice knjige: http://cibid.med.bg.ac.rs/publikacije/med.stat.R.

Takođe, autori su postigli i dodatnu vrednost primenjujući koncizan, razumljiv i jasan stil pisanja, a postojeća saznanja o primeni statističkih metoda i njihovo izvođenje uz upotrebu R programskog okruženja, izneli su sistematično i logičnim redosledom. Tekstovi autora predstavljaju rezultat njihovog višegodišnjeg naučnog i stručnog rada, proverenog kroz više generacija studenata na više fakulteta. U publikaciji se ogledaju originalnost i naučni i stručni doprinos što je čini nezaobilaznim delom svake stručne biblioteke i značajnom literaturom na koju se uvek vraćaju, ne samo studenti osnovnih i poslediplomskih studija, već i istraživači medicinskih i zdravstvenih nauka, kao i lekari svih specijalnosti.

Publikacija je štampana nakon iznenadne smrti prof. dr Gorana Trajkovića, jednog od autora, koji i na ovaj način nastavlja da nesebično prenosi svoje znanje drugima.

U Beogradu 25.05.2021.

O AUTORIMA

1. Trajković Goran – specijalista medicinske statistike i informatike, vanredni profesor, Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu, Institut za medicinsku statistiku i informatiku

2. Bukumirić Zoran – specijalista medicinske statistike i informatike, docent, Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu, Institut za medicinsku statistiku i informatiku