Skip to main content
  • Trg Nikole Pašića br. 7, sprat IV, 11000 Beograd
  • info@smj.rs

logo bez bolda opt

Pregledni rad

KOVID-19 – aktuelno stanje mentalnog zdravlja sa osvrtom na zdravstvene radnike

Milan Latas1,2, Maja Pantović Stefanović1,2, Bojana Đukić2
  • Klinika za psihijatriju, Univerzitetski klinički centar Srbije, Beograd, Srbija
  • Medicinski fakultet, Univerzitet u Beogradu, Beograd, Srbija

SAŽETAK

Uvod: Pandemija KOVID-19 oboljenja je donela puno problema i izazova medicinskoj struci, uključujući tu i oblast psihijatrije. Ovi problemi i izazovi uključuju pojavu de novo poremećaja u populaciji, pogoršanje stanja kod ranije dijagnostikovanih pacijenata, ali i pojavu problema u mentalnom funkcionisanju zdravstvenih radnika, koji su bili uključeni u lečenje pacijenata obolelih od KOVID-19 infekcije. O svim ovim problemima i izazovima svedoče brojni međunarodni radovi, ali i dobar broj istraživanja i saopštenja koje su publikovali srpski istraživači i stručnjaci u domaćim i stranim publikacijama.

Cilj: Cilj rada jeste da se istraže i prezentuju istraživanja rađena u Republici Srbiji u vezi sa KOVID-19 infekcijom i njenim uticajem na mentalno zdravlje.

Metode: U ovom radu su prikazani rezultati domaćih istraživanja i stručna mišljenja u vezi sa KOVID-19 infekcijom i njenim uticajem na mentalno zdravlje. Kao osnova pripreme rada, poslužile su publikacije domaćih autora, koje su objavljene mahom na međunarodnom nivou. U tim publikacijama ima rezultata originalnih istraživanja, ali i stručnih razmatranja u vezi sa uticajem KOVID-19 infekcije na mentalno zdravlje.

Rezultati: Dosadašnja istraživanja i obimna klinička praksa na teritoriji Republike Srbije ukazuju na postojanje učestalih i intenzivnih problema u vezi sa mentalnim zdravljem, kako opšte, tako i specifičnih populacija, kao što su zdravstveni radnici i pacijenti oboleli od psihijatrijskih poremećaja, a koji su posledica pandemije KOVID-19 oboljenja.

Zaključak: Na osnovu prikazanih rezultata, proizilazi zaključak da je potrebno da se na teritoriji cele Republike Srbije otvori veći broj specijalizovanih ustanova, koje će se baviti ovom problematikom i gde bi pacijenti mogli da pronađu podršku i pomoć za svoje probleme.


UVOD

Pandemija KOVID-19 oboljenja je donela puno problema i izazova medicinskoj struci, uključujući tu i oblast psihijatrije. Oni uključuju pojavu de novo poremećaja u populaciji, pogoršanje stanja kod ranije dijagnostikovanih pacijenata, ali i pojavu problema u mentalnom funkcionisanju zdravstvenih radnika koji su bili uključeni u lečenje pacijenata obolelih od KOVID-19 infekcije. O svim ovim problemima i izazovima svedoče radovi publikovani u međunarodnim časopisima, ali i istraživanja i saopštenja koja su publikovali srpski istraživači i stručnjaci u domaćim i međunarodnim publikacijama.

U ovom radu će biti prikazani rezultati domaćih istraživanja i stručna mišljenja u vezi sa KOVID-19 infekcijom i njenim uticajem na mentalno zdravlje. Kao osnova pripreme rada, poslužile su publikacije domaćih autora, koje su objavljene mahom na međunarodnom nivou. U tim publikacijama ima rezultata originalnih istraživanja, ali i stručnih razmatranja u vezi sa uticajem KOVID-19 infekcije na mentalno zdravlje.

MENTALNO ZDRAVLJE NACIJE U PANDEMIJI

U poslednjih godinu i po dana, psihijatri i ostali stručnjaci koji su se bavili mentalnim zdravljem, uočili su brojne probleme u mentalnom funkcionisanju, koji su se pojavili u prvoj fazi pandemije, uključujući tu i vreme karantina i zatvaranja. U svom radu, Vujičić i saradnici [1] su ispitivali uticaj pandemije KOVID-19 oboljenja na mentalno zdravlje opšte populacije u Srbiji, uz istraživanje faktora koji su dovodili do pogoršanja mentalnog zdravlja u periodu vanredne situacije. Studija je sprovedena putem online upitnika (metodologija koju je bilo moguće primeniti u tom periodu) kojim je, na uzorku opšte populacije, ispitivan stepen intenziteta depresije, anksioznosti i stresa. U zaključku su autori izneli da su stres, anksioznost i depresija, mereni Skalom depresivnosti, anksioznosti i stresa–21 (engl. - Depression, Anxiety and Stress Scale - 21 Items - DASS21), bili povišeni za vreme karantina i zatvaranja, a da je osećaj bespomoćnosti bio najviše povezan sa navedenom problematikom. Sa druge strane, dobro zdravlje i viši socioekonomski status su bili povezani sa manjim intenzitetom simptoma anksioznosti, depresije i stresa.

Autori iz Novog Sada, Sadiković i saradnici [2], pratili su emocionalno stanje opšte populacije, u dužem vremenskom periodu. Na uzorku od 1.526 učesnika studije iz opšte populacije, autori su zaključili da je problem emocionalnog stanja vezan za pandemiju KOVID-19 oboljenja varirao tokom vremena, a da je vremenom najviše došlo do umanjenja simptoma brige, straha i dosade, što je bila posledica uspešne adaptacije na novonastale okolnosti.

STANJE ZDRAVSTVENIH RADNIKA U PANDEMIJI

Tokom pandemije, zdravstveni radnici, uključujući lekare, medicinske sestre i drugo zdravstveno osoblje, susreli su se sa nizom različitih problema, koji pre toga nisu postojali – susret sa nepoznatom bolešću, nova organizacija službe, briga za sebe, pacijente i porodicu, intenzivan rad i preopterećenost. Lični utisci autora, prilikom kontakta sa medicinskim radnicima koji su radili u specijalnim kovid bolnicama, bili su da su ovi zdravstveni radnici pokazivali intenzivan umor, iscrpljenost, zabrinutost, uz žalbe na loš san i brigu koja ih opseda. Što se tiče pojave psihičkih simptoma, najprominentnija je bila nesanica, a potom anksioznost, briga i strah, s jedne strane, i disforija i razdražljivost, s druge strane. Ipak utisak je da je većina zdravstvenih radnika pokazivala rezilijentnost odnosno uspešnost u ličnom i profesionalnom funkcionisanju, uprkos novonastalim poteškoćama i izazovima.

Istraživanje sprovedeno u Kragujevcu [3] upravo ukazuje da su faktori rizika za pojavu stresa kod medicinskog osoblja tokom pandemije KOVID-19 oboljenja bili mlađi uzrast i porodična opterećenost pojavom mentalnih poremećaja, a da je rezilijentnost bila zaštitni faktor u pojavi simptoma stresa. U prilog tezi da su medicinski radnici tokom pandemije pokazali rezilijentnost idu i rezultati istraživanja dr Marije Lazarević, iz Loznice [4]. U ovom istraživanju se došlo do zaključka da su medicinski radnici emocionalno stabilni i da pandemija nije izazvala veću nesigurnost, čak ni u trenucima najvećeg porasta broja obolelih.

Istraživački tim iz Niša [5] je poredio mentalno stanje medicinskih radnika koji su radili u kovid sistemu i onih koji nisu radili u kovid sistemu. Rezultati ovog istraživanja pokazuju da su medicinski radnici u kovid sistemu imali veći intenzitet simptoma stresa, anksioznosti i depresije, u odnosu na kolege van kovid sistema, te je predloženo da se sprovedu adekvatne mere sa ciljem umanjenja intenziteta tih simptoma i boljeg mentalnog funkcionisanja. Slično istraživanje su sproveli Stojanov i saradnici [6]. Ova grupa autora je takođe ispitivala anksioznost i depresiju kod zdravstvenih radnika, ali i kvalitet života i obrasce spavanja u ispitivanom uzorku. Oni su u zaključku izneli da zdravstvenim radnicima problem predstavlja nesanica, koja je povezana sa simptomima anksioznosti i depresije, uz naznaku da je za pojedine ispitanike potrebna psihološka podrška.

PANDEMIJA I SPECIFIČNE POPULACIJE

Pored problema mentalnog zdravlja, koji su ispitivani na uzorcima opšte populacije, istraživanja psihičkog funkcionisanja su obuhvatala i specifične populacije kao što su deca, studenti, itd. Grupa autora iz Instituta za mentalno zdravlje u Beogradu je ukazala da deca predstavljaju posebno vulnerabilnu populaciju u kriznim situacijama, a da se psihičke tegobe kod dece najčešće javljaju usled teškog razumevanja novih okolnosti, straha, odvojenosti od vršnjaka, izmena psihičkog stanja roditelja [7]. Pored toga, otežanom mentalnom funkcionisanju doprinose i sistemske promene u državi, kao što su zatvaranje vaspitnih i obrazovnih ustanova i smanjenje obima rada ustanova za pomoć i podršku deci i ugroženim porodicama. Ovo se posebno odnosi na decu sa već postojećim psihičkim smetnjama, neuro-razvojnim poteškoćama i decu iz ugroženih i manjinskih grupa, koje zahtevaju veću brigu i podršku sistema.

S jedne strane, studentska populacija često pokazuje rezilijentnost u stresogenim okolnostima, ali s druge strane, može da predstavlja i posebno vulnerabilnu grupu, koja zahteva specifičnu pažnju. Istraživanje autora iz Niša na uzorku akademske populacije je ukazalo na povišen intenzitet stresa, koji je bio povezan sa specifičnim varijablama, kao što su ženski pol i izbegavanje kao „koping“ mehanizam (engl. coping mechanism) [8].

Pored navedenih specifičnih populacija, posebnu pažnju tokom pandemije KOVID-19 oboljenja zaslužuju i pacijenti oboleli od psihijatrijskih poremećaja. Prema najnovijem istraživanju sprovedenom na teritoriji cele Republike Srbije, na uzorku od 1.785 pacijenata sa već dijagnostikovanim psihijatrijskim poremećajem, a koji su bili pretežno iz grupe anksioznih i depresivnih poremećaja, utvrđeno je da većina njih (gotovo tri četvrtine) pokazuje znake povišene anksioznosti, koja je posledica raznih aspekata u vezi sa pandemijom, a merena je Skalom za procenu generalizovanog anksioznog poremećaja (engl. Generalized Anxiety Disorder Assessment – GAD-7) [9]. Sve ovo ukazuje na važnost sagledavanja promene mentalnog stanja pacijenata obolelih od psihijatrijskih poremećaja, koje je u vezi sa postojanjem pandemije KOVID-19 oboljenja.

PUTEVI BORBE – TERAPIJA I ORGANIZACIJA SLUŽBE

Novonastale okolnosti u okviru pandemije dovele su do promene u organizaciji pomoći pacijentima obolelih od mentalnih poremećaja [10]. Ove promene su uključivale, ili je trebalo da uključe, posebnu procenu stanja mentalnog zdravlja ljudi u različitim subpopulacijama, pod uticajem izbijanja pandemije KOVID-19 oboljenja; identifikovanje osoba koje su pod visokim rizikom od poremećaja ponašanja (pokušaj samoubistva, pojava agresije i sl.); kao i pružanje odgovarajućih intervencija zaštite mentalnog zdravlja onima kojima je pomoć potrebna.

Primena specifične farmakoterapije kod osoba obolelih od mentalnih poremećaja tokom pandemije morala je da doživi izvesne modifikacije jer je bilo očekivano da će se neki od pacijenata obolelih od mentalnih poremećaja razboleti i od KOVID-19 infekcije. Posebna pažnja pri istovremenoj primeni lekova za lečenje KOVID-19 infekcije i psihofarmaka mora obavezno da uključi i međusobne interakcije psihofarmaka sa drugim medikamentima i medicinskim sredstvima na nivou CYP enzima (engl. Cytochrome P450 enzymes) [11].

Pored navedenog, primećeno je da osobe obolele od KOVID-19 infekcije u bolničkim uslovima vrlo često pokazuju znake i simptome psihomotorne agitacije i delirijuma. U praksi je najvažnije da se ove teškoće na vreme otkriju u začetku, kako bi se izbeglo usložnjavanje simptoma i sprečile brojne komplikacije i problemi. Najčešći uzroci ovih simptoma su hipoksija, hipertermija, hipoglikemija, hipovolemija, promena acidobazne ravnoteže, ali i postojanje ranijih oštećenja CNS-a. Da bi se olakšala terapija ovih pacijenata, Psihijatrijska sekcija Srpskog lekarskog društva je objavila terapijske smernice za lečenje psihomotorne agitacije u sklopu epidemije KOVID-19 oboljenja [12]. U njima je na didaktičan način opisana procedura lečenja pacijenata sa psihomotornom agitacijom i delirijumom, koja može da pomogne u rešavanju ovih problema.

ZAKLJUČAK

Kao što je već napomenuto, pandemija KOVID-19 oboljenja je dovela do mnogih promena na ličnom, porodičnom i socijalnom planu svakog pojedinca, ali i do mnogih promena u funkcionisanju zdravstvenog sistema. Brojni izazovi su uslovili otvaranje novih bolnica i službi koje su se specijalizovale za lečenje i podršku pacijentima obolelih od KOVID-19 infekcije. Tako je, razumevanjem uprave Univerzitetskog kliničkog centra Srbije (UKCS), u okviru Klinike za psihijatriju UKCS-a u Beogradu, formirana specijalizovana ambulanta za lečenje post-kovid psihijatrijskih poremećaja i problema. U okviru ambulante se leče pacijenti koji su imali i ranije psihijatrijske probleme i poremećaje, ali i pacijenti kod kojih je otkriveno postojanje de novo poremećaja.

Dosadašnja istraživanja i obimna klinička praksa na teritoriji Republike Srbije ukazuju na postojanje učestalih i intenzivnih problema u vezi sa mentalnim zdravljem, koji su posledica pandemije KOVID-19 oboljenja. Zbog toga je važno da na teritoriji cele Republike Srbije postoji veći broj specijalizovanih službi koje će se baviti ovom problematikom i gde bi pacijenti mogli da pronađu podršku i pomoć za svoje probleme.

Rad je referisan na nacionalnom simpozijum „KOVID-19 - šta smo naučili do sada?“ koji je održan u Vrnjačkoj Banji, 16. oktobra 2021.

  • Sukob interesa:
    Nije prijavljen.

Informacije

Volumen 2 Broj 4

Decembar 2021

Strane 386-391

  • Ključne reči:
    pandemija, KOVID-19, mentalno zdravlje, populacija
  • Primljen:
    06 Decembar 2021
  • Revidiran:
    09 Decembar 2021
  • Prihvaćen:
    10 Decembar 2021
  • Objavljen online:
    13 Decembar 2021
  • DOI:
  • Kako citirati ovaj članak:
    Latas M, Pantović-Stefanović M, Đukić B. COVID-19: Current state of mental health with a reference to health workers. Serbian Journal of the Medical Chamber. 2021;2(4):386-91. doi: 10.5937/smclk2-35256
Autor za korespodenciju

Milan Latas
Klinika za psihijatriju, Univerzitetski klinički centar Srbije
Pasterova 2, 11000 Beograd, Srbija
Elektronska adresa: Ova adresa e-pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript u vašem brauzeru da biste je videli.


  • 1. Vujčić I, Safiye T, Milikić B, Popović E, Dubljanin D, Dubljanin E, et al. Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Epidemic and Mental Health Status in the General Adult Population of Serbia: A Cross-Sectional Study. Int J Environ Res Public Health. 2021 Feb 17;18(4):1957. doi: 10.3390/ijerph18041957.[CROSSREF]

    2. Sadiković S, Branovački B, Oljača M, Mitrović D, Pajić D, Smederevac S. Daily Monitoring of Emotional Responses to the Coronavirus Pandemic in Serbia: A Citizen Science Approach. Front Psychol. 2020 Aug 19;11:2133. doi: 10.3389/fpsyg.2020.02133.[CROSSREF]

    3. Ignjatović Ristić D, Hinić D, Banković D, Kočović A, Ristić I, Rosić G, et al. Levels of stress and resilience related to the COVID-19 pandemic among academic medical staff in Serbia. Psychiatry Clin Neurosci. 2020 Nov;74(11):604-5. doi: 10.1111/pcn.13124.[CROSSREF]

    4. Lazarević M. Anksioznost kod zdravstvenih radnika u vreme pandemije COVID-19. Medicinski časopis. 2020;54(1):14-7. doi: 10.5937/mckg54-27871.[HTTP]

    5. Antonijevic J, Binic I, Zikic O, Manojlovic S, Tosic-Golubovic S, Popovic N. Mental health of medical personnel during the COVID-19 pandemic. Brain Behav. 2020 Dec;10(12):e01881. doi: 10.1002/brb3.1881.[CROSSREF]

    6. Stojanov J, Malobabic M, Stanojevic G, Stevic M, Milosevic V, Stojanov A. Quality of sleep and health-related quality of life among health care professionals treating patients with coronavirus disease-19. Int J Soc Psychiatry. 2021 Mar;67(2):175-81. doi: 10.1177/0020764020942800.[CROSSREF]

    7. Grujičić R, Bogdanović J, Stupar S, Maslak J, Pejović-Milovančević M. COVID-19 pandemija - uticaj na decu i mlade. Psihijatrija danas. 2020;52(1- 2):99-111. doi: 10.5937/PsihDan2001099G[HTTP]

    8. Kostić J, Žikić O, Đorđević V, Krivokapić Ž. Perceived stress among university students in south-east Serbia during the COVID-19 outbreak. Ann Gen Psychiatry. 2021 Apr 7;20(1):25. doi: 10.1186/s12991-021-00346-2.[CROSSREF]

    9. Đukić B, Lalović N, Latas M. Uticaj pandemije Kovid-19 na intenzitet anksioznosti kod pacijenata obolelih od mentalnih poremećaja. Rad u pripremi.

    10. Stašević-Karličić I, Đorđević V, Stašević M, Subotić T, Filipović Z, Ignjatović-Ristić D, et al. Perspectives on mental health services during the COVID-19 epidemic in Serbia. Srpski arhiv za celokupno lekarstvo 2020;(148):379-82. doi: 10.2298/SARH200504028S.[HTTP]

    11. Milosavljević M, Vuković O. Primena psihofarmaka u toku lečenja COVID-19. Psihijatrija danas. 2020;52(1-2):89-97. doi: 10.5937/PsihDan2001089M.[HTTP]

    12. Opanković A, Latas M, Milovanović S. Psihomotorna agitacija terapijske smernice psihijatrijske sekcije Srpskog lekarskog društva u sklopu epidemije COVID 19 u Republici Srbiji. Engrami. 2021;43(1):70-81. doi: 10.5937/engrami42-33720.[HTTP]


LITERATURA

1. Vujčić I, Safiye T, Milikić B, Popović E, Dubljanin D, Dubljanin E, et al. Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Epidemic and Mental Health Status in the General Adult Population of Serbia: A Cross-Sectional Study. Int J Environ Res Public Health. 2021 Feb 17;18(4):1957. doi: 10.3390/ijerph18041957.[CROSSREF]

2. Sadiković S, Branovački B, Oljača M, Mitrović D, Pajić D, Smederevac S. Daily Monitoring of Emotional Responses to the Coronavirus Pandemic in Serbia: A Citizen Science Approach. Front Psychol. 2020 Aug 19;11:2133. doi: 10.3389/fpsyg.2020.02133.[CROSSREF]

3. Ignjatović Ristić D, Hinić D, Banković D, Kočović A, Ristić I, Rosić G, et al. Levels of stress and resilience related to the COVID-19 pandemic among academic medical staff in Serbia. Psychiatry Clin Neurosci. 2020 Nov;74(11):604-5. doi: 10.1111/pcn.13124.[CROSSREF]

4. Lazarević M. Anksioznost kod zdravstvenih radnika u vreme pandemije COVID-19. Medicinski časopis. 2020;54(1):14-7. doi: 10.5937/mckg54-27871.[HTTP]

5. Antonijevic J, Binic I, Zikic O, Manojlovic S, Tosic-Golubovic S, Popovic N. Mental health of medical personnel during the COVID-19 pandemic. Brain Behav. 2020 Dec;10(12):e01881. doi: 10.1002/brb3.1881.[CROSSREF]

6. Stojanov J, Malobabic M, Stanojevic G, Stevic M, Milosevic V, Stojanov A. Quality of sleep and health-related quality of life among health care professionals treating patients with coronavirus disease-19. Int J Soc Psychiatry. 2021 Mar;67(2):175-81. doi: 10.1177/0020764020942800.[CROSSREF]

7. Grujičić R, Bogdanović J, Stupar S, Maslak J, Pejović-Milovančević M. COVID-19 pandemija - uticaj na decu i mlade. Psihijatrija danas. 2020;52(1- 2):99-111. doi: 10.5937/PsihDan2001099G[HTTP]

8. Kostić J, Žikić O, Đorđević V, Krivokapić Ž. Perceived stress among university students in south-east Serbia during the COVID-19 outbreak. Ann Gen Psychiatry. 2021 Apr 7;20(1):25. doi: 10.1186/s12991-021-00346-2.[CROSSREF]

9. Đukić B, Lalović N, Latas M. Uticaj pandemije Kovid-19 na intenzitet anksioznosti kod pacijenata obolelih od mentalnih poremećaja. Rad u pripremi.

10. Stašević-Karličić I, Đorđević V, Stašević M, Subotić T, Filipović Z, Ignjatović-Ristić D, et al. Perspectives on mental health services during the COVID-19 epidemic in Serbia. Srpski arhiv za celokupno lekarstvo 2020;(148):379-82. doi: 10.2298/SARH200504028S.[HTTP]

11. Milosavljević M, Vuković O. Primena psihofarmaka u toku lečenja COVID-19. Psihijatrija danas. 2020;52(1-2):89-97. doi: 10.5937/PsihDan2001089M.[HTTP]

12. Opanković A, Latas M, Milovanović S. Psihomotorna agitacija terapijske smernice psihijatrijske sekcije Srpskog lekarskog društva u sklopu epidemije COVID 19 u Republici Srbiji. Engrami. 2021;43(1):70-81. doi: 10.5937/engrami42-33720.[HTTP]

1. Vujčić I, Safiye T, Milikić B, Popović E, Dubljanin D, Dubljanin E, et al. Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Epidemic and Mental Health Status in the General Adult Population of Serbia: A Cross-Sectional Study. Int J Environ Res Public Health. 2021 Feb 17;18(4):1957. doi: 10.3390/ijerph18041957.[CROSSREF]

2. Sadiković S, Branovački B, Oljača M, Mitrović D, Pajić D, Smederevac S. Daily Monitoring of Emotional Responses to the Coronavirus Pandemic in Serbia: A Citizen Science Approach. Front Psychol. 2020 Aug 19;11:2133. doi: 10.3389/fpsyg.2020.02133.[CROSSREF]

3. Ignjatović Ristić D, Hinić D, Banković D, Kočović A, Ristić I, Rosić G, et al. Levels of stress and resilience related to the COVID-19 pandemic among academic medical staff in Serbia. Psychiatry Clin Neurosci. 2020 Nov;74(11):604-5. doi: 10.1111/pcn.13124.[CROSSREF]

4. Lazarević M. Anksioznost kod zdravstvenih radnika u vreme pandemije COVID-19. Medicinski časopis. 2020;54(1):14-7. doi: 10.5937/mckg54-27871.[HTTP]

5. Antonijevic J, Binic I, Zikic O, Manojlovic S, Tosic-Golubovic S, Popovic N. Mental health of medical personnel during the COVID-19 pandemic. Brain Behav. 2020 Dec;10(12):e01881. doi: 10.1002/brb3.1881.[CROSSREF]

6. Stojanov J, Malobabic M, Stanojevic G, Stevic M, Milosevic V, Stojanov A. Quality of sleep and health-related quality of life among health care professionals treating patients with coronavirus disease-19. Int J Soc Psychiatry. 2021 Mar;67(2):175-81. doi: 10.1177/0020764020942800.[CROSSREF]

7. Grujičić R, Bogdanović J, Stupar S, Maslak J, Pejović-Milovančević M. COVID-19 pandemija - uticaj na decu i mlade. Psihijatrija danas. 2020;52(1- 2):99-111. doi: 10.5937/PsihDan2001099G[HTTP]

8. Kostić J, Žikić O, Đorđević V, Krivokapić Ž. Perceived stress among university students in south-east Serbia during the COVID-19 outbreak. Ann Gen Psychiatry. 2021 Apr 7;20(1):25. doi: 10.1186/s12991-021-00346-2.[CROSSREF]

9. Đukić B, Lalović N, Latas M. Uticaj pandemije Kovid-19 na intenzitet anksioznosti kod pacijenata obolelih od mentalnih poremećaja. Rad u pripremi.

10. Stašević-Karličić I, Đorđević V, Stašević M, Subotić T, Filipović Z, Ignjatović-Ristić D, et al. Perspectives on mental health services during the COVID-19 epidemic in Serbia. Srpski arhiv za celokupno lekarstvo 2020;(148):379-82. doi: 10.2298/SARH200504028S.[HTTP]

11. Milosavljević M, Vuković O. Primena psihofarmaka u toku lečenja COVID-19. Psihijatrija danas. 2020;52(1-2):89-97. doi: 10.5937/PsihDan2001089M.[HTTP]

12. Opanković A, Latas M, Milovanović S. Psihomotorna agitacija terapijske smernice psihijatrijske sekcije Srpskog lekarskog društva u sklopu epidemije COVID 19 u Republici Srbiji. Engrami. 2021;43(1):70-81. doi: 10.5937/engrami42-33720.[HTTP]


© Sva prava zadržana. Lekarska komora Srbije.

Skoči na vrh