Skip to main content
  • Trg Nikole Pašića br. 7, sprat IV, 11000 Beograd
  • info@smj.rs

logo bez bolda opt

Pregledni rad

Patološko krvarenje iz materice kod žena u reproduktivnom periodu

Radmila Sparić1,2, Đina Tomašević3, Mladen Anđić1, Svetlana Spremović Rađenović1,2
  • Klinika za ginekologiju i akušerstvo, Univerzitetski klinički centar Srbije, Beograd, Srbija
  • Medicinski fakultet, Univerzitet u Beogradu, Beograd, Srbija
  • Opšta bolnica „Čačak“, Čačak, Srbija

SAŽETAK

Uvod: Patološko krvarenje iz materice predstavlja jedan od najčešćih poremećaja zdravlja kod žena u reproduktivnom periodu. Uz to, predstavlja i značajan javno-zdravstveni problem. Cilj ovog rada je da se prikaže savremena podela, kao i osnovi dijagnostike i lečenja patoloških krvarenja iz materice.

Metode: U radu su prikazani podaci iz radova selektovanih pretraživanjem MEDLINE baze korišćenjem kombinacije ključnih reči: “menstrual bleeding”, “abnormal uterine bleeding”, “PALM-COEIN classification”, “leiomyoma”, “endometrial polyp”, “adenomyosis”, “gynecological malignancies”, “coagulopathy”, “diagnostics of abnormal uterine bleeding”, i “treatment of abnormal uterine bleeding”. Podaci prikupljeni iz odabranih radova upotrebljeni su i predstavljeni u ovom radu.

Zaključak: U cilju postizanja jedinstvene klasifikacije poremećaja menstrualnog ciklusa, usvojena je klasifikacija ovih poremećaja koja se naziva akronimom PALM-COEIN. Uzroci nabrojani u prvom delu akronima (PALM) imaju patološko-anatomski supstrat na nivou genitalnih organa koji se može dijagnostikovati primenom imidžing metoda i/ili histopatološkim pregledom. Uzroci nabrojani u drugom delu akronima (COEIN) uključuju difsunkcionalne poremećaje i ne mogu se dijagnostikovati primenom imidžing metoda.


UVOD

Patološko krvarenje iz materice (engl. abnormal uterine bleeding -AUB) predstavlja svako krvarenje koje odstupa od normalne cikličnosti/učestalosti, dužine trajanja i obima menstrualnog krvarenja, i predstavlja jedan od najčešćih poremećaja zdravlja kod žena u reproduktivnom periodu [1],[2]. Uz to, predstavlja i značajan javno-zdravstveni problem. Prema podacima iz literature, prevalencija ovih krvarenja iznosi 3 do 30% [3].

Precizno poznavanje osnova fiziologije menstrualnog ciklusa je uslov za postavljanje pravovremene dijagnoze i sprovođenje adekvatnog lečenja patološkog krvarenja iz materice. Normalan menstrualni ciklus se definiše kao regularno ciklično krvarenje, koje se javlja na prosečno 28 dana, traje 4 do 7 dana, uz prosečan gubitak krvi od oko 35 ml (Tabela 1). Ovaj ciklus je rezultat složene interakcije između hipotalamusa, prednjeg režnja hipofize, jajnika, i endometrijuma. Na svakom od ovih nivoa stvaraju se hormoni, koji omogućavaju ili sprečavaju oslobađanje hormona na drugim nivoima. Manje od 1,0% žena imaju regularne menstruacione cikluse koji traju kraće od 21 i duže od 35 dana [4].

Tabela 1. Karakteristike normalnog menstrualnog krvarenja

12t01

Varijacije u dužini trajanja i intenzitetu menstrualnog krvarenja su uobičajene na početku i kraju reproduktivnog perioda - tokom adolescencije i pre nastupanja menopauze. Učestalost anovulatornih ciklusa je najveća pre 20-te godine života i posle 40-te godine života. Tokom 12 do 18 meseci nakon menarhe, menstruacioni ciklusi su iregularni, usled nezrelosti hipotalamo-hipofizno-ovarijalne osovine. Nekoliko godina nakon menarhe, dužina lutealne faze ciklusa postaje relativno konstantna (13 do 15 dana). Tokom 5 do 7 godina nakon menarhe, menstruacioni ciklusi postaju regularni i njihova dužina i trajanje se ne menjaju značajno tokom reproduktivnog perioda, iako se sa godinama dužina trajanja menstruacionih ciklusa polako smanjuje. Tokom perioda od 8 do 10 godina pre menopauze, učestalost ovulatornih ciklusa se smanjuje [1],[2],[3],[4].

Ukoliko dođe do poremećaja funkcije hipotalamo-hipofizne osovine i/ili strukturalnog poremećaja materice (miomi, polipi, adenomioza, malignitet), ili poremećaja u koagulaciji krvi (koagulopatije, jatrogeni uzroci), remeti se normalan menstrualni ciklus i nastaje patološko krvarenje [5].

Patološka krvarenja iz materice imaju značajan uticaj na fizičko i mentalno zdravlje, kao i na emotivni, seksualni i profesionalni aspekt života žena, smanjujući i njihov kvalitet života. Takođe, ova krvarenja uzrokuju značajne materijalne troškove. Procenjeno je da direktni troškovi njihovog lečenja u Sjedinjenim Američkim Državama iznose oko jednu milijardu dolara godišnje, dok indirektni troškovi koji proističu iz izostanka sa posla, smanjenja društvene i životne aktivnosti iznose oko 12 milijardi dolara godišnje [6].

Cilj ovog rada je da se prikaže savremena podela, kao i osnovi dijagnostike i lečenja patoloških krvarenja iz materice.

METODE

U radu su prikazani podaci iz radova selektovanih pretraživanjem PubMed baze korišćenjem kombinacije ključnih reči: “menstrual bleeding”, “abnormal uterine bleeding”, “PALM-COEIN classification”, “leiomyoma”, “endometrial polyp”, “adenomyosis”, “gynecological malignancies”, “coagulopathy”, “diagnostics of abnormal uterine bleeding”, i “treatment of abnormal uterine bleeding”. Pretraživanje baze podataka, način odabira i uključivanja publikacija u ovaj rad prikazani su u Grafikonu 1.

012f01

Slika 1. PRISMA dijagram pretraživanja i odabira publikacija

Savremena nomenklatura poremećaja menstrualnog ciklusa i patoloških krvarenja iz materice (FIGO 2011)

U cilju postizanja jedinstvene klasifikacije patoloških krvarenja iz materice, Međunarodna federacija ginekologa i akušera (engl. International Federation of Gynecology and Obstetrics - FIGO) je, 2011. godine, uvela klasifikaciju ovih poremećaja pod nazivom PALM-COEIN [1],[2],[3]. Sam akronim označava pojedine uzroke patološkog krvarenja iz materice. Uzroci nabrojani u prvom delu akronima (PALM) imaju patološko-anatomski supstrat na nivou genitalnih organa koji se može dijagnostikovati primenom imidžing metoda i/ili histopatološkim pregledom [1],[2],[4],[7]. Uzroci nabrojani u grupi COEIN uključuju difsunkcionalne poremećaje i ne mogu se dijagnostikovati primenom imidžing metoda [1],[2],[3],[4].

Endometrijalni polip

Polip predstavlja promenu nastalu usled lokalizovanog rasta tkiva endometrijuma, sastavljenu od žlezda, strome i krvnih sudova, i pokrivenu epitelom. Najčešće se sreće kod žena u reproduktivnom periodu, a učestalost polipa se povećava sa godinama. Smatra se da estrogeni igraju ključnu ulogu u njihovom nastanku [8]. Patološko krvarenje uzrokovano polipima se manifestuje kao intermenstrualno krvarenje, hipermenoreja, metroragija ili postmenopauzalno krvarenje, a može biti povezano i sa dismenorejom. Ipak, kao i miomi, polipi su najčešće asimptomatski [8],[9]. Česti su kod infertilnih pacijentkinja i onih koje primaju tamoksifen. Najveći broj polipa endometrijuma su benigni, mada su u postmenopauzi u 1,5 do 4,5% slučajeva maligni [8],[9]. Polipi manji od 1 cm mogu spontano regredirati. Dijagnostikuju se ultrazvukom ili histeroskopski. Polipi se leče hirurški-histeroskopskom resekcijom ili eksplorativnom kiretažom [9].

Adenomioza

Adenomiozu karakteriše prisustvo tkiva endometrijuma (žlezda i strome) u miometrijumu. Prisustvo ektopičnog endometrijalnog tkiva dovodi do hipertrofije okolnog miometrijuma, uzrokujući difuzno uvećanje materice. Javlja se fokalno ili difuzno u materici, a najveću učestalost ima u petoj deceniji života. Najznačajniji faktor za nastanak adenomioze je multiparitet, ali se smatra da svi faktori koji doprinose penetraciji endometrijalnih žlezda i strome kroz bazalni sloj endometrijuma, utiču na nastanak endometrioze (kiretaža materične šupljine, carski rez, spontani pobačaj). Krvarenje uzrokovano adenomiozom nastaje kao posledica poremećaja kontraktilnosti materice. Najčešće se manifestuje menoragijom i obično je povezano sa izraženom dismenorejom [10]. Adenomioza se dijagnostikuje ultrazvukom i nuklearnom magnetnom rezonancom. Definitivna dijagnoza se postavlja histopatološkim pregledom. Medikamentno lečenje uključuje primenu progesteronskih preparata, agonista gonadotropin-oslobađajućeg hormona (engl. gonadotropin-releasing hormone - GnRH) i inhibitora aromataze. Fokalna ognjišta adenomioze se mogu lečiti hirurškom resekcijom. Kod žena koje nisu zainteresovane za reprodukciju, lečenje je moguće sprovesti embolizacijom materičnih arterija [11].

Leiomiom

Leiomiomi, miomi ili fibromi su benigni tumori poreklom od mišićnih ćelija miometrijuma. Predstavljaju najčešće benigne tumore ženskih reproduktivnih organa. Klinička slika varira od potpunog odsustva subjektivnih tegoba do brojnih simptoma, koji mogu imati značajan uticaj na zdravlje žene. Manje od 50,0% mioma su simptomatski, a najčešći simptom je patološko krvarenje iz materice [7],[12],[13],[14],[15]. Mogu biti pojedinačni ili multipli, a u oko 97,0% slučajeva su lokalizovani u telu materice. U odnosu na anatomske slojeve zida materice ovi tumori se dele na submukozne, intramuralne, subserozne, i intraligamentarne (miomi lokalizovani između listova širokih materičnih veza). Na Slici 2 prikazana je FIGO podela mioma na osnovu lokalizacije [1],[2],[3]. Nomenklatura mioma po tipovima na osnovu ove podele prikazana je u Tabeli 2.

012f02

Slika 2. Tipovi mioma po FIGO klasifikaciji

Tabela 2. 

012t01

Mehanizmi kojima miomi utiču na pojavu patoloških krvarenja iz materice su različiti, a u velikoj meri zavise i od njihove veličine, broja i lokalizacije. Kod žena sa patološkim krvarenjem iz materice, najčešće se dijagnostikuju intrakavitarni (miomi u šupljini materice), submukozni miomi i veliki intramuralni miomi [16]. Ovi miomi povećavaju ukupnu površinu šupljine materice prekrivenu endometrijumom, dovode do iregularne deskvamacije endometrijuma i iregularnih kontrakcija materice, izazivajući iregularna i obilna materična krvarenja [17]. Pored toga, novija saznanja ukazuju na značaj neoangiogeneze, povišenih nivoa vazoaktivnih supstanci i faktora rasta, kao i koagulacionih promena, koji zajednički utiču na pojavu patoloških krvarenja kod žena sa miomima [18]. Lečenje mioma je medikamentno (kombinovana oralna kontracepcija, GnRH agonisti i antagonisti) ili hirurško (miomektomija, histerektomija), u zavisnosti od karakteristika mioma, godina starosti i pariteta pacijentkinje [19]. Kod žena koje nisu zainteresovane za reprodukciju, lečenje je moguće sprovesti embolizacijom materičnih arterija [20].

Malignitet i hiperplazija

Maligne bolesti ženskih reproduktivnih organa koje mogu uzrokovati krvarenje uključuju oboljenja vulve, vagine, grlića materice, endometrijuma, tela materice, jajnika i jajovoda. Najčešći uzroci patoloških krvarenja su maligniteti materice.

Karcinom grlića materice se manifestuje kontaktnim, intermenstrualnim ili potpuno acikličnim krvarenjem, te je isključivanje ovog oboljenja značajan deo postupka dijagnostike uzroka patoloških krvarenja iz materice [21]. Patološko krvarenje može biti uzrokovano različitim poremećajima endometrijuma, kao što su cistična i adenomatozna hiperplazija, endometrijalna intraepitelna neoplazija (EIN) i karcinom endometrijuma [4],[22]. Najčešći simptom karcinoma endometrijuma je patološko krvarenje iz materice. Iako se najčešće javlja tokom sedme decenije života, u oko 15,0% slučajeva se sreće kod premenopauzalih žena, a u oko 3,0% do 5,0% slučajeva kod žena mlađih od 40 godina. Sarkomi materice se obično javljaju kod starijih žena u menopauzi, a klinički se manifestuju patološkim krvarenjem iz materice i progresivnim uvećanjem materice. Tumori jajnika koji produkuju estrogen (najčešće granuloza-ćelijski tumori) mogu se manifestovati patološkim krvarenjem iz materice [2],[3],[4],[23].

Koagulopatija

Patološko krvarenje iz materice može biti prva klinička manifestacija hematoloških oboljenja. Oko 13,0% žena sa obilnim menstrualnim krvarenjem ima neki koagulacioni poremećaj, od kojih je najzastupljenija von Vilebrandova bolest [24]. Koagulopatija predstavlja jedan od najčešćih uzroka menoragije [25]. Oboljenja koja dovode do deficita trombocita, a mogu biti i uzrok patoloških krvarenja iz materice, uključuju leukemiju, teške oblike sepse, idiopatsku trombocitopenijsku purpuru. Hemofilija A i B su X-vezani recesivni deficiti faktora koagulacije VIII i faktora koagulacije IX [24],[25],[26]. Žene koje su prenosioci ovih bolesti imaju snižene nivoe faktora VIII i faktora IX, što se može manifestovati menoragijom. Ređe, nasledne koagulopatije koje uključuju poremećaj ostalih faktora koagulacije (V, VII, X, XI i XIII), mogu se manifestovati menoragijom. Poremećaji funkcije jetre kod alkoholizma, kao i njena hronična oboljenja mogu imati za posledicu poremećaj produkcije faktora koagulacije i nastanak patološkog krvarenja [24].

Oko 5,0% do 20,0% adolescentkinja kod kojih se pojavi patološko krvarenje iz materice imaju neku koagulopatiju. Zbog toga je ispitivanje koagulacinog statusa naročito značajno kod žena ovog životnog doba [25].

Detaljno ispitivanje koagulacionog statusa predstavlja neizostavni deo dijagnostičkog protokola kod žena sa patološkim krvarenjima iz materice, a lečenje je hematološko [24],[25].

Ovulatorna disfunkcija

Jedan od uzroka patoloških krvarenja, koja se javljaju u periodu nakon menarhe i u perimenopauzi, jeste ovulatorna disfunkcija. Nastaje kao posledica poremećaja funkcije hipotalamo-hipofizno-ovarijalne osovine, sa kontinuiranom produkcijom estrogena i izostankom ovulacije, formiranja žutog tela i sekrecije progestrona u jajniku. Estrogena stimulacija dovodi do kontinuirane proliferacije endometrijuma, koji u nekom trenutku, usled nedovoljne vaskularizacije, podleže nekrozi. Kao posledica ovog poremećaja nastaje tzv. probojno krvarenje. Ovakva anovulatorna krvarenja su najčešća tokom prvih nekoliko godina nakon menarhe i u perimenopauzi. U adolescenciji, uzrok anovulacija je nezrelost hipotalamo-hipofizno-gonadne osovine i izostanak pozitivne povratne sprege estradiola, koja uzrokuje pik LH-a (luteinizirajućeg hormona). U perimenopauzi, uzrok ove vrste krvarenja je ovarijalna insuficijencija. Naročito obilna krvarenja se javljaju nakon prolongiranog perioda ekspozicije endometrijuma estrogenima, što se obično sreće kod adolescentkinja nakon menarhe, pacijentkinja sa PCO (engl. polycystic ovary) sindromom, gojaznih, kao i perimenopauzalnih žena [4],[26].

Ovulatorna disfunkcija se može manifestovati i amenorejom, a anovulatorna krvarenja oligomenorejom, intermenstrualnim krvarenjem ili hipermenorejom. Kod žena koje imaju regularne menstrualne cikluse u 20,0% slučajeva izostaje ovulacija.

Najčešći uzrok anovulatornih krvarenja tokom reproduktivnog perioda žene je sindrom policističnih jajnika (engl. polycystic ovary syndrome - PCOS). Ređi uzrok je poremećaj hipotalamo-hipofizne funkcije. Uz to, i drugi hormonski poremećaji mogu biti praćeni anovulatornim krvarenjem, kao što su oboljenja tiroidne žlezde (hipotireoidizam, hipertireoidizam), nadbubrežne žlezde i diabetes mellitus [27],[28]. Hiperprolaktinemija i povišene vrednosti kortizola (Kušingov sindrom) takođe mogu dovesti do anovulacije. Ređe, uzroci su poremećaji ishrane (anoreksija, bulimija), hronične bolesti, alkoholizam, zloupotreba droga, kao i stres [4],[27],[28].

Jatrogeni uzroci

Jatrogeno nastala patološka krvarenja iz materice nastaju kao posledica uzimanja medikamenata, najčešće oralnih kontraceptiva, selektivnih modulatora estrogenih receptora, GnRH agonista i antagonista, digitalisa i antikonvulziva. Lekovi izazivaju patološka krvarenja, bilo remeteći funkciju hipotalamo-hipofizno-gonadne osovine, bilo izazivajući fluktuacije cirkulišućih nivoa hormona.

Hiperprolaktinemija može biti posledica dejstva antipsihotika koji deluju kao dopaminski antagonisti na nivou centralnog nervnog sistema (risperidon) [4],[29]. Patološka krvarenja ove vrste se mogu javiti kod korisnica kombinovane hormonske kontracepcije (flasteri, vaginalni prstenovi, pilula), ali i kod korisnica intrauterinih kontraceptivnih uložaka. Probojna krvarenja su česta tokom prva tri meseca upotrebe oralnih hormonskih kontraceptiva i javljaju se kod 30,0% do 40,0% korisnica. Ova vrsta krvarenja najčešće se sreće kod korisnica oralnih kontraceptivnih pilula i hormonske supstitucije u perimenopauzi [30]. Većina krvarenja se manifestuje menoragijom.

Važno je ukazati na to da sva krvarenja kod pacijentkinja koje koriste hormonsku kontracepciju nisu posledica hormonskih faktora. Rezultati novih istraživanja ukazuju na to da pacijentkinje koje koriste oralne kontraceptive i imaju patološka krvarenja imaju visoku prevalenciju infekcije Chlamydia-om trachomatis, koja uzrokuje pojavu krvarenja kod ovih pacijentkinja. Skrining na polno prenosive bolesti treba razmotriti kod pacijentkinja koje imaju patološka krvarenja i koriste hormonsku kontracepciju [30].

Endometrijalni uzroci

U ovu kategoriju se svrstavaju krvarenja u odsustvu patoloških promena endometrijuma, ranije nazivana „ovulatorna disfunkcionalna krvarenja“. Patološka krvarenja iz materice mogu biti manifestacija poremećaja mehanizama reparacije endometrijuma. Kod ovih pacijentkinja prisutni su povišeni nivoi vazodilatatornih supstanci (prostaciklin I2 i prostaglandin E2) i sniženi nivoi vazokontriktornih supstanci (endotelin-1 i prostaglandin 2α). Ovi poremećaji mogu biti primarni i sekundarni, uzrokovani inflamacijom ili infekcijom endometrijuma [4]. Menoragija može biti prvi znak endometritisa kod žena, kod seksualno prenosivih bolesti. Patološka krvarenja iz materice česta su u slučajevima subkliničke infekcije uzrokovane Chlamydia-om trachomatis. Ostali uzroci uključuju smanjenje nivoa estrogena tokom terapije antibioticima i antikonvulzivima [29],[31]. Takođe, u ovu grupu poremećaja spadaju krvarenja koja se javljaju tokom terapije steroidnim hormonima, kao što je, na primer, probojno krvarenje.

Endometrijalni uzroci patoloških krvarenja iz materice kod žena u reproduktivnom periodu se dijagnostikuju tek nakon isključivanja ostalih patoloških procesa i potvrde postojanja normalnih ovulacija.

Neklasifikovani uzroci

U ovu grupu patoloških krvarenja se ubrajaju krvarenja koja nisu obuhvaćena prethodno opisanim uzrocima, kao što su krvarenja uzrokovana stranim telom (tampon, pesar) ili traumom. Ostali uzroci krvarenja iz ove grupe su hronični endometritis i arterio-venske malformacije [4].

Dijagnoza patoloških krvarenja iz materice

Pre sprovođenja bilo koje dijagnostičke procedure neophodno je isključiti postojanje neprepoznate trudnoće određivanjem nivoa β-HCG-a u serumu pacijentkinje.

Dijagnostički protokol zavisi od anamnestičkih podataka i kliničkog nalaza, kao i od godina starosti, pariteta, pri čemu se mora imati u vidu i eventualno prisustvo faktora rizika za postojanje endometrijalne hiperplazije i maligniteta. U svim slučajevima kontaktnog krvarenja, neophodno je uraditi i kolposkopski i citološki pregled po metodi Papanikolau, a po potrebi i dopunsku dijagnostiku, u cilju isključivanja postojanja karcinoma grlića materice.

Prvi korak u dijagnostici jeste uzimanje detaljne lične i porodične anamneze (dužina trajanja, cikličnost i obim menstrualnog krvarenja; pojava modrica po koži; krvarenja iz nosa; krvarenja desni; krvarenje posle porođaja ili operativnih zahvata; uzimanje lekova - hormonski preparati, antikoagulansi, antipsihotici, antidepresivi; postojanje pratećih znakova i simptoma - promena telesne težine, fizička aktivnost, premenstrualni sindrom, dismenoreja, dispareunija, galaktoreja, hirzutizam, akne). Iako subjektivan, podatak o upotrebi tampona, odnosno uložaka tokom ciklusa, može pružiti procenu obima krvarenja. Podatak o promeni tampona, odnosno uložaka češće od jednom na tri sata, kao i upotreba više od 20 tokom jednog ciklusa, potreba za promenom tampona ili uložaka tokom noći, izbacivanje ugrušaka većih od 2,5 cm, te krvarenje duže od 7 dana, ukazuju na obilno patološko krvarenje iz materice.

Klinički pregled omogućava evaluaciju patoloških promena grlića materice, uterusa i adneksa. Njime se prvenstveno potvrđuje da li se radi o iregularnom krvarenju iz materice.

Nakon toga se izvodi ultrazvučni pregled male karlice, odnosno evaluacija materice, debljine endometrijuma i ovarijuma. Ovim pregledom se takođe mogu dijagnostikovati endometrijalni polipi i submukozni miomi. U slučaju nejasnih nalaza, radi se sonohisterografija ili histeroskopija, a po potrebi i frakcionirana eksplorativna kiretaža. U nekim slučajevima, naročito kod adolescentkinja i pacijentkinja sa intaktnim himenom, radi se pregled nuklearnom magnetnom rezonancom.

Ukoliko se ovim pregledima isključi postojanje patoloških promena endometrijuma, miometrijuma i jajnika, neophodno je ispitivanje ovulatorne funkcije, kao i postojanja drugih endokrinopatija i koagulacionih poremećaja, kao i mikrobiološko ispitivanje (cervikalni i vaginalni bakteriološki bris, brisevi na Chlamydia-u trachomatis, Ureaplasma-u urealyticum, Mycoplasma-u hominis).

Određivanjem serumskog progesterona između 22. i 24. dana ciklusa kod žena sa ciklusom na 28 dana, može se dokumentovati postojanje ovulacije, a vrednosti veće od 3 ng/ml ukazuju na postojanje ovulacije. Kod žena starijih od 40 godina, neophodno je uraditi dijagnostičku kiretažu u cilju isključivanja karcinoma endometrijuma [1],[2],[4],[5].

Lečenje patoloških krvarenja iz materice

Najvažniji korak u lečenju patološkog krvarenja je dijagnostika uzroka krvarenja. Terapija je ekspektativna, medikamentna i hirurška. Ekspektativna terapija se savetuje u slučaju pojave probojnih krvarenja, tokom prva tri meseca korišćenja oralnih kontraceptiva. Lečenje polipa je hirurško, a metoda izbora je histeroskopska polipektomija. Miomi se mogu lečiti medikamentno i hirurški (miomektomija, histerektomija, embolizacija krvnih sudova, GnRH analozi). Maligne bolesti se leče u skladu sa onkološkim protokolima, u zavisnosti od lokalizacije primarnog tumora, histološkog tipa i FIGO stadijuma bolesti. Kod žena u reproduktivnom periodu sa anovulatornim krvarenjima, savetuje se primena kombinovanih oralnih kontraceptiva ili intrauterinih uložaka sa levonorgestrelom. U slučaju anovulatornih krvarenja kod žena starije životne dobi, koje nisu zainteresovane za rađanje, dolazi u obzir ablacija endometrijuma i histerektomija. Hirurško lečenje se primenjuje kod pacijentkinja kod kojih medikamentno lečenje nije dalo željene rezultate [1],[4],[5].

  • Sukob interesa:
    Nije prijavljen.

Informacije

Volumen 2 Broj 4

Decembar 2021

Strane 416-427

  • Ključne reči:
    krvarenje, materica, menstrualni ciklus
  • Primljen:
    18 Novembar 2021
  • Revidiran:
    28 Novembar 2021
  • Prihvaćen:
    06 Decembar 2021
  • Objavljen online:
    13 Decembar 2021
  • DOI:
  • Kako citirati ovaj članak:
    Sparić R, Tomašević Đ, Anđić M, Spremović-Rađenović S. Abnormal uterine bleeding in women of reproductive age. Serbian Journal of the Medical Chamber. 2021;2(4):416-27. doi: 10.5937/smclk2-34990
Autor za korespodenciju

Radmila Sparić
Klinika za ginekologiju i akušerstvo, Univerzitetski klinički centar Srbije
Višegradska 26, 11000 Beograd, Srbija
Elektronska adresa: Ova adresa e-pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript u vašem brauzeru da biste je videli.


  • 1. Munro MG, Critchley HO, Fraser IS; FIGO Menstrual Disorders Working Group. The FIGO classification of causes of abnormal uterine bleeding in the reproductive years. Fertil Steril. 2011 Jun;95(7):2204-8, 2208.e1-3. doi: 10.1016/j.fertnstert.2011.03.079.[CROSSREF]

    2. Spremović-Rađenović S, Stefanović A, Kadija S, Jeremić K, Sparić R. Classification and the diagnostics of abnormal uterine bleeding in nongravid women of reproductive age: The PALM-COEIN classification system adopted by the International Federation of Gynecology and Obstetrics. Vojnosanit Pregl. 2016 Dec;73(12):1154-9. doi: 10.2298/VSP160709289S.[CROSSREF]

    3. Munro MG, Critchley HOD, Fraser IS; FIGO Menstrual Disorders Committee. The two FIGO systems for normal and abnormal uterine bleeding symptoms and classification of causes of abnormal uterine bleeding in the reproductive years: 2018 revisions. Int J Gynaecol Obstet. 2018 Dec;143(3):393-408. doi: 10.1002/ijgo.12666.[CROSSREF]

    4. Marnach ML, Laughlin-Tommaso SK. Evaluation and Management of Abnormal Uterine Bleeding. Mayo Clin Proc. 2019 Feb;94(2):326-35. doi: 10.1016/j.mayocp.2018.12.012.[CROSSREF]

    5. Munro MG. Practical aspects of the two FIGO systems for management of abnormal uterine bleeding in the reproductive years. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2017 Apr;40:3-22. doi: 10.1016/j.bpobgyn.2016.09.011.[CROSSREF]

    6. Liu Z, Doan QV, Blumenthal P, Dubois RW. A systematic review evaluating health-related quality of life, work impairment, and health-care costs and utilization in abnormal uterine bleeding. Value Health. 2007 MayJun;10(3):183-94. doi: 10.1111/j.1524-4733.2007.00168.x.[CROSSREF]

    7. Sparic R, Mirkovic L, Malvasi A, Tinelli A. Epidemiology of Uterine Myomas: A Review. Int J Fertil Steril. 2016 Jan-Mar;9(4):424-35. doi: 10.22074/ ijfs.2015.4599.[CROSSREF]

    8. Nijkang NP, Anderson L, Markham R, Manconi F. Endometrial polyps: Pathogenesis, sequelae and treatment. SAGE Open Med. 2019 May 2;7:2050312119848247. doi: 10.1177/2050312119848247.[CROSSREF]

    9. Salim S, Won H, Nesbitt-Hawes E, Campbell N, Abbott J. Diagnosis and management of endometrial polyps: a critical review of the literature. J Minim Invasive Gynecol. 2011 Sep-Oct;18(5):569-81. doi: 10.1016/j. jmig.2011.05.018.[CROSSREF]

    10. Leyendecker G, Kunz G, Herbertz M, Beil D, Huppert P, Mall G, et al. Uterine peristaltic activity and the development of endometriosis. Ann N Y Acad Sci. 2004 Dec;1034:338-55. doi: 10.1196/annals.1335.036.[CROSSREF]

    11. de Bruijn AM, Smink M, Lohle PNM, Huirne JAF, Twisk JWR, Wong C, et al. Uterine Artery Embolization for the Treatment of Adenomyosis: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Vasc Interv Radiol. 2017 Dec;28(12):1629- 42.e1. doi: 10.1016/j.jvir.2017.07.034.[CROSSREF]

    12. Laughlin SK, Stewart EA. Uterine leiomyomas: individualizing the approach to a heterogeneous condition. Obstet Gynecol. 2011 Feb;117(2 Pt 1):396- 403. doi: 10.1097/AOG.0b013e31820780e3.[CROSSREF]

    13. Sparić R. [Uterine myomas in pregnancy, childbirth and puerperium]. Srp Arh Celok Lek. 2014 Jan-Feb;142(1-2):118-24. Serbian. doi: 10.2298/ sarh1402118s.[CROSSREF]

    14. Tinelli A, Vinciguerra M, Malvasi A, Andjić M, Babović I, Sparić R. Uterine Fibroids and Diet. Int J Environ Res Public Health. 2021 Jan 25;18(3):1066. doi: 10.3390/ijerph18031066.[CROSSREF]

    15. Divakar H. Asymptomatic uterine fibroids. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2008 Aug;22(4):643-54. doi: 10.1016/j.bpobgyn.2008.01.007.[CROSSREF]

    16. Tinelli A, Sparic R, Kadija S, Babovic I, Tinelli R, Mynbaev OA, et al. Myomas: anatomy and related issues. Minerva Ginecol. 2016 Jun;68(3):261-73.[HTTP]

    17. Sparic R, Terzic M, Malvasi A, Tinelli A. Uterine fibroids - clinical presentation and complications. Acta Chir Iugosl 2014;61:41–8. doi: 10.2298/ ACI1403041S.[HTTP]

    18. Sparic R, Nejkovic L, Mutavdzic D, Malvasi A, Tinelli A. Conservative surgical treatment of uterine fibroids. Acta Chir Iugosl 2014;61:11–6. doi: 10.2298/ ACI1404011S.[HTTP]

    19. Gupta S, Jose J, Manyonda I. Clinical presentation of fibroids. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2008 Aug;22(4):615-26. doi: 10.1016/j.bpobgyn.2008.01.008.[CROSSREF]

    20. Manyonda I, Belli AM, Lumsden MA, Moss J, McKinnon W, Middleton LJ, et al.; FEMME Collaborative Group. Uterine-Artery Embolization or Myomectomy for Uterine Fibroids. N Engl J Med. 2020 Jul 30;383(5):440-51. doi: 10.1056/NEJMoa1914735.[CROSSREF]

    21. See AT, Havenga S. Outcomes of women with postcoital bleeding. Int J Gynaecol Obstet. 2013 Jan;120(1):88-9. doi: 10.1016/j.ijgo.2012.07.017.[CROSSREF]

    22. Doraiswami S, Johnson T, Rao S, Rajkumar A, Vijayaraghavan J, Panicker VK. Study of endometrial pathology in abnormal uterine bleeding. J Obstet Gynaecol India. 2011 Aug;61(4):426-30. doi: 10.1007/s13224-011-0047-2.[CROSSREF]

    23. Haidopoulos D, Simou M, Akrivos N, Rodolakis A, Vlachos G, Fotiou S, et al. Risk factors in women 40 years of age and younger with endometrial carcinoma. Acta Obstet Gynecol Scand. 2010 Oct;89(10):1326-30. doi: 10.3109/00016349.2010.515666.[CROSSREF]

    24. James AH, Manco-Johnson MJ, Yawn BP, Dietrich JE, Nichols WL. Von Willebrand disease: key points from the 2008 National Heart, Lung, and Blood Institute guidelines. Obstet Gynecol. 2009 Sep;114(3):674-8. doi: 10.1097/ AOG.0b013e3181b191ea.[CROSSREF]

    25. Deligeoroglou E, Karountzos V. Abnormal Uterine Bleeding including coagulopathies and other menstrual disorders. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2018 Apr;48:51-61. doi: 10.1016/j.bpobgyn.2017.08.016.[CROSSREF]

    26. Elmaoğulları S, Aycan Z. Abnormal Uterine Bleeding in Adolescents. J Clin Res Pediatr Endocrinol. 2018 Jul 31;10(3):191-7. doi: 10.4274/jcrpe.0014.[CROSSREF]

    27. Thakur M, Maharjan M, Tuladhar H, Dwa Y, Bhandari S, Maskey S, et al. Thyroid Dysfunction in Patients with Abnormal Uterine Bleeding in a Tertiary Care Hospital: A Descriptive Cross-sectional Study. JNMA J Nepal Med Assoc. 2020 May 30;58(225):333-7. doi: 10.31729/jnma.5033.[CROSSREF]

    28. Delitala AP, Capobianco G, Delitala G, Cherchi PL, Dessole S. Polycystic ovary syndrome, adipose tissue and metabolic syndrome. Arch Gynecol Obstet. 2017 Sep;296(3):405-19. doi: 10.1007/s00404-017-4429-2.[CROSSREF]

    29. Joffe H, Hayes FJ. Menstrual cycle dysfunction associated with neurologic and psychiatric disorders: their treatment in adolescents. Ann N Y Acad Sci. 2008;1135:219-29. doi: 10.1196/annals.1429.030.[CROSSREF]

    30. McCarthy KJ, Gollub EL, Ralph L, van de Wijgert J, Jones HE. Hormonal Contraceptives and the Acquisition of Sexually Transmitted Infections: An Updated Systematic Review. Sex Transm Dis. 2019 May;46(5):290-6. doi: 10.1097/OLQ.0000000000000975.[CROSSREF]

    31. Parkash V, Fadare O, Tornos C, McCluggage WG. Committee Opinion No. 631: Endometrial Intraepithelial Neoplasia. Obstet Gynecol. 2015 Oct;126(4):897. doi: 10.1097/AOG.0000000000001071.[CROSSREF]


LITERATURA

1. Munro MG, Critchley HO, Fraser IS; FIGO Menstrual Disorders Working Group. The FIGO classification of causes of abnormal uterine bleeding in the reproductive years. Fertil Steril. 2011 Jun;95(7):2204-8, 2208.e1-3. doi: 10.1016/j.fertnstert.2011.03.079.[CROSSREF]

2. Spremović-Rađenović S, Stefanović A, Kadija S, Jeremić K, Sparić R. Classification and the diagnostics of abnormal uterine bleeding in nongravid women of reproductive age: The PALM-COEIN classification system adopted by the International Federation of Gynecology and Obstetrics. Vojnosanit Pregl. 2016 Dec;73(12):1154-9. doi: 10.2298/VSP160709289S.[CROSSREF]

3. Munro MG, Critchley HOD, Fraser IS; FIGO Menstrual Disorders Committee. The two FIGO systems for normal and abnormal uterine bleeding symptoms and classification of causes of abnormal uterine bleeding in the reproductive years: 2018 revisions. Int J Gynaecol Obstet. 2018 Dec;143(3):393-408. doi: 10.1002/ijgo.12666.[CROSSREF]

4. Marnach ML, Laughlin-Tommaso SK. Evaluation and Management of Abnormal Uterine Bleeding. Mayo Clin Proc. 2019 Feb;94(2):326-35. doi: 10.1016/j.mayocp.2018.12.012.[CROSSREF]

5. Munro MG. Practical aspects of the two FIGO systems for management of abnormal uterine bleeding in the reproductive years. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2017 Apr;40:3-22. doi: 10.1016/j.bpobgyn.2016.09.011.[CROSSREF]

6. Liu Z, Doan QV, Blumenthal P, Dubois RW. A systematic review evaluating health-related quality of life, work impairment, and health-care costs and utilization in abnormal uterine bleeding. Value Health. 2007 MayJun;10(3):183-94. doi: 10.1111/j.1524-4733.2007.00168.x.[CROSSREF]

7. Sparic R, Mirkovic L, Malvasi A, Tinelli A. Epidemiology of Uterine Myomas: A Review. Int J Fertil Steril. 2016 Jan-Mar;9(4):424-35. doi: 10.22074/ ijfs.2015.4599.[CROSSREF]

8. Nijkang NP, Anderson L, Markham R, Manconi F. Endometrial polyps: Pathogenesis, sequelae and treatment. SAGE Open Med. 2019 May 2;7:2050312119848247. doi: 10.1177/2050312119848247.[CROSSREF]

9. Salim S, Won H, Nesbitt-Hawes E, Campbell N, Abbott J. Diagnosis and management of endometrial polyps: a critical review of the literature. J Minim Invasive Gynecol. 2011 Sep-Oct;18(5):569-81. doi: 10.1016/j. jmig.2011.05.018.[CROSSREF]

10. Leyendecker G, Kunz G, Herbertz M, Beil D, Huppert P, Mall G, et al. Uterine peristaltic activity and the development of endometriosis. Ann N Y Acad Sci. 2004 Dec;1034:338-55. doi: 10.1196/annals.1335.036.[CROSSREF]

11. de Bruijn AM, Smink M, Lohle PNM, Huirne JAF, Twisk JWR, Wong C, et al. Uterine Artery Embolization for the Treatment of Adenomyosis: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Vasc Interv Radiol. 2017 Dec;28(12):1629- 42.e1. doi: 10.1016/j.jvir.2017.07.034.[CROSSREF]

12. Laughlin SK, Stewart EA. Uterine leiomyomas: individualizing the approach to a heterogeneous condition. Obstet Gynecol. 2011 Feb;117(2 Pt 1):396- 403. doi: 10.1097/AOG.0b013e31820780e3.[CROSSREF]

13. Sparić R. [Uterine myomas in pregnancy, childbirth and puerperium]. Srp Arh Celok Lek. 2014 Jan-Feb;142(1-2):118-24. Serbian. doi: 10.2298/ sarh1402118s.[CROSSREF]

14. Tinelli A, Vinciguerra M, Malvasi A, Andjić M, Babović I, Sparić R. Uterine Fibroids and Diet. Int J Environ Res Public Health. 2021 Jan 25;18(3):1066. doi: 10.3390/ijerph18031066.[CROSSREF]

15. Divakar H. Asymptomatic uterine fibroids. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2008 Aug;22(4):643-54. doi: 10.1016/j.bpobgyn.2008.01.007.[CROSSREF]

16. Tinelli A, Sparic R, Kadija S, Babovic I, Tinelli R, Mynbaev OA, et al. Myomas: anatomy and related issues. Minerva Ginecol. 2016 Jun;68(3):261-73.[HTTP]

17. Sparic R, Terzic M, Malvasi A, Tinelli A. Uterine fibroids - clinical presentation and complications. Acta Chir Iugosl 2014;61:41–8. doi: 10.2298/ ACI1403041S.[HTTP]

18. Sparic R, Nejkovic L, Mutavdzic D, Malvasi A, Tinelli A. Conservative surgical treatment of uterine fibroids. Acta Chir Iugosl 2014;61:11–6. doi: 10.2298/ ACI1404011S.[HTTP]

19. Gupta S, Jose J, Manyonda I. Clinical presentation of fibroids. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2008 Aug;22(4):615-26. doi: 10.1016/j.bpobgyn.2008.01.008.[CROSSREF]

20. Manyonda I, Belli AM, Lumsden MA, Moss J, McKinnon W, Middleton LJ, et al.; FEMME Collaborative Group. Uterine-Artery Embolization or Myomectomy for Uterine Fibroids. N Engl J Med. 2020 Jul 30;383(5):440-51. doi: 10.1056/NEJMoa1914735.[CROSSREF]

21. See AT, Havenga S. Outcomes of women with postcoital bleeding. Int J Gynaecol Obstet. 2013 Jan;120(1):88-9. doi: 10.1016/j.ijgo.2012.07.017.[CROSSREF]

22. Doraiswami S, Johnson T, Rao S, Rajkumar A, Vijayaraghavan J, Panicker VK. Study of endometrial pathology in abnormal uterine bleeding. J Obstet Gynaecol India. 2011 Aug;61(4):426-30. doi: 10.1007/s13224-011-0047-2.[CROSSREF]

23. Haidopoulos D, Simou M, Akrivos N, Rodolakis A, Vlachos G, Fotiou S, et al. Risk factors in women 40 years of age and younger with endometrial carcinoma. Acta Obstet Gynecol Scand. 2010 Oct;89(10):1326-30. doi: 10.3109/00016349.2010.515666.[CROSSREF]

24. James AH, Manco-Johnson MJ, Yawn BP, Dietrich JE, Nichols WL. Von Willebrand disease: key points from the 2008 National Heart, Lung, and Blood Institute guidelines. Obstet Gynecol. 2009 Sep;114(3):674-8. doi: 10.1097/ AOG.0b013e3181b191ea.[CROSSREF]

25. Deligeoroglou E, Karountzos V. Abnormal Uterine Bleeding including coagulopathies and other menstrual disorders. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2018 Apr;48:51-61. doi: 10.1016/j.bpobgyn.2017.08.016.[CROSSREF]

26. Elmaoğulları S, Aycan Z. Abnormal Uterine Bleeding in Adolescents. J Clin Res Pediatr Endocrinol. 2018 Jul 31;10(3):191-7. doi: 10.4274/jcrpe.0014.[CROSSREF]

27. Thakur M, Maharjan M, Tuladhar H, Dwa Y, Bhandari S, Maskey S, et al. Thyroid Dysfunction in Patients with Abnormal Uterine Bleeding in a Tertiary Care Hospital: A Descriptive Cross-sectional Study. JNMA J Nepal Med Assoc. 2020 May 30;58(225):333-7. doi: 10.31729/jnma.5033.[CROSSREF]

28. Delitala AP, Capobianco G, Delitala G, Cherchi PL, Dessole S. Polycystic ovary syndrome, adipose tissue and metabolic syndrome. Arch Gynecol Obstet. 2017 Sep;296(3):405-19. doi: 10.1007/s00404-017-4429-2.[CROSSREF]

29. Joffe H, Hayes FJ. Menstrual cycle dysfunction associated with neurologic and psychiatric disorders: their treatment in adolescents. Ann N Y Acad Sci. 2008;1135:219-29. doi: 10.1196/annals.1429.030.[CROSSREF]

30. McCarthy KJ, Gollub EL, Ralph L, van de Wijgert J, Jones HE. Hormonal Contraceptives and the Acquisition of Sexually Transmitted Infections: An Updated Systematic Review. Sex Transm Dis. 2019 May;46(5):290-6. doi: 10.1097/OLQ.0000000000000975.[CROSSREF]

31. Parkash V, Fadare O, Tornos C, McCluggage WG. Committee Opinion No. 631: Endometrial Intraepithelial Neoplasia. Obstet Gynecol. 2015 Oct;126(4):897. doi: 10.1097/AOG.0000000000001071.[CROSSREF]

1. Munro MG, Critchley HO, Fraser IS; FIGO Menstrual Disorders Working Group. The FIGO classification of causes of abnormal uterine bleeding in the reproductive years. Fertil Steril. 2011 Jun;95(7):2204-8, 2208.e1-3. doi: 10.1016/j.fertnstert.2011.03.079.[CROSSREF]

2. Spremović-Rađenović S, Stefanović A, Kadija S, Jeremić K, Sparić R. Classification and the diagnostics of abnormal uterine bleeding in nongravid women of reproductive age: The PALM-COEIN classification system adopted by the International Federation of Gynecology and Obstetrics. Vojnosanit Pregl. 2016 Dec;73(12):1154-9. doi: 10.2298/VSP160709289S.[CROSSREF]

3. Munro MG, Critchley HOD, Fraser IS; FIGO Menstrual Disorders Committee. The two FIGO systems for normal and abnormal uterine bleeding symptoms and classification of causes of abnormal uterine bleeding in the reproductive years: 2018 revisions. Int J Gynaecol Obstet. 2018 Dec;143(3):393-408. doi: 10.1002/ijgo.12666.[CROSSREF]

4. Marnach ML, Laughlin-Tommaso SK. Evaluation and Management of Abnormal Uterine Bleeding. Mayo Clin Proc. 2019 Feb;94(2):326-35. doi: 10.1016/j.mayocp.2018.12.012.[CROSSREF]

5. Munro MG. Practical aspects of the two FIGO systems for management of abnormal uterine bleeding in the reproductive years. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2017 Apr;40:3-22. doi: 10.1016/j.bpobgyn.2016.09.011.[CROSSREF]

6. Liu Z, Doan QV, Blumenthal P, Dubois RW. A systematic review evaluating health-related quality of life, work impairment, and health-care costs and utilization in abnormal uterine bleeding. Value Health. 2007 MayJun;10(3):183-94. doi: 10.1111/j.1524-4733.2007.00168.x.[CROSSREF]

7. Sparic R, Mirkovic L, Malvasi A, Tinelli A. Epidemiology of Uterine Myomas: A Review. Int J Fertil Steril. 2016 Jan-Mar;9(4):424-35. doi: 10.22074/ ijfs.2015.4599.[CROSSREF]

8. Nijkang NP, Anderson L, Markham R, Manconi F. Endometrial polyps: Pathogenesis, sequelae and treatment. SAGE Open Med. 2019 May 2;7:2050312119848247. doi: 10.1177/2050312119848247.[CROSSREF]

9. Salim S, Won H, Nesbitt-Hawes E, Campbell N, Abbott J. Diagnosis and management of endometrial polyps: a critical review of the literature. J Minim Invasive Gynecol. 2011 Sep-Oct;18(5):569-81. doi: 10.1016/j. jmig.2011.05.018.[CROSSREF]

10. Leyendecker G, Kunz G, Herbertz M, Beil D, Huppert P, Mall G, et al. Uterine peristaltic activity and the development of endometriosis. Ann N Y Acad Sci. 2004 Dec;1034:338-55. doi: 10.1196/annals.1335.036.[CROSSREF]

11. de Bruijn AM, Smink M, Lohle PNM, Huirne JAF, Twisk JWR, Wong C, et al. Uterine Artery Embolization for the Treatment of Adenomyosis: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Vasc Interv Radiol. 2017 Dec;28(12):1629- 42.e1. doi: 10.1016/j.jvir.2017.07.034.[CROSSREF]

12. Laughlin SK, Stewart EA. Uterine leiomyomas: individualizing the approach to a heterogeneous condition. Obstet Gynecol. 2011 Feb;117(2 Pt 1):396- 403. doi: 10.1097/AOG.0b013e31820780e3.[CROSSREF]

13. Sparić R. [Uterine myomas in pregnancy, childbirth and puerperium]. Srp Arh Celok Lek. 2014 Jan-Feb;142(1-2):118-24. Serbian. doi: 10.2298/ sarh1402118s.[CROSSREF]

14. Tinelli A, Vinciguerra M, Malvasi A, Andjić M, Babović I, Sparić R. Uterine Fibroids and Diet. Int J Environ Res Public Health. 2021 Jan 25;18(3):1066. doi: 10.3390/ijerph18031066.[CROSSREF]

15. Divakar H. Asymptomatic uterine fibroids. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2008 Aug;22(4):643-54. doi: 10.1016/j.bpobgyn.2008.01.007.[CROSSREF]

16. Tinelli A, Sparic R, Kadija S, Babovic I, Tinelli R, Mynbaev OA, et al. Myomas: anatomy and related issues. Minerva Ginecol. 2016 Jun;68(3):261-73.[HTTP]

17. Sparic R, Terzic M, Malvasi A, Tinelli A. Uterine fibroids - clinical presentation and complications. Acta Chir Iugosl 2014;61:41–8. doi: 10.2298/ ACI1403041S.[HTTP]

18. Sparic R, Nejkovic L, Mutavdzic D, Malvasi A, Tinelli A. Conservative surgical treatment of uterine fibroids. Acta Chir Iugosl 2014;61:11–6. doi: 10.2298/ ACI1404011S.[HTTP]

19. Gupta S, Jose J, Manyonda I. Clinical presentation of fibroids. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2008 Aug;22(4):615-26. doi: 10.1016/j.bpobgyn.2008.01.008.[CROSSREF]

20. Manyonda I, Belli AM, Lumsden MA, Moss J, McKinnon W, Middleton LJ, et al.; FEMME Collaborative Group. Uterine-Artery Embolization or Myomectomy for Uterine Fibroids. N Engl J Med. 2020 Jul 30;383(5):440-51. doi: 10.1056/NEJMoa1914735.[CROSSREF]

21. See AT, Havenga S. Outcomes of women with postcoital bleeding. Int J Gynaecol Obstet. 2013 Jan;120(1):88-9. doi: 10.1016/j.ijgo.2012.07.017.[CROSSREF]

22. Doraiswami S, Johnson T, Rao S, Rajkumar A, Vijayaraghavan J, Panicker VK. Study of endometrial pathology in abnormal uterine bleeding. J Obstet Gynaecol India. 2011 Aug;61(4):426-30. doi: 10.1007/s13224-011-0047-2.[CROSSREF]

23. Haidopoulos D, Simou M, Akrivos N, Rodolakis A, Vlachos G, Fotiou S, et al. Risk factors in women 40 years of age and younger with endometrial carcinoma. Acta Obstet Gynecol Scand. 2010 Oct;89(10):1326-30. doi: 10.3109/00016349.2010.515666.[CROSSREF]

24. James AH, Manco-Johnson MJ, Yawn BP, Dietrich JE, Nichols WL. Von Willebrand disease: key points from the 2008 National Heart, Lung, and Blood Institute guidelines. Obstet Gynecol. 2009 Sep;114(3):674-8. doi: 10.1097/ AOG.0b013e3181b191ea.[CROSSREF]

25. Deligeoroglou E, Karountzos V. Abnormal Uterine Bleeding including coagulopathies and other menstrual disorders. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2018 Apr;48:51-61. doi: 10.1016/j.bpobgyn.2017.08.016.[CROSSREF]

26. Elmaoğulları S, Aycan Z. Abnormal Uterine Bleeding in Adolescents. J Clin Res Pediatr Endocrinol. 2018 Jul 31;10(3):191-7. doi: 10.4274/jcrpe.0014.[CROSSREF]

27. Thakur M, Maharjan M, Tuladhar H, Dwa Y, Bhandari S, Maskey S, et al. Thyroid Dysfunction in Patients with Abnormal Uterine Bleeding in a Tertiary Care Hospital: A Descriptive Cross-sectional Study. JNMA J Nepal Med Assoc. 2020 May 30;58(225):333-7. doi: 10.31729/jnma.5033.[CROSSREF]

28. Delitala AP, Capobianco G, Delitala G, Cherchi PL, Dessole S. Polycystic ovary syndrome, adipose tissue and metabolic syndrome. Arch Gynecol Obstet. 2017 Sep;296(3):405-19. doi: 10.1007/s00404-017-4429-2.[CROSSREF]

29. Joffe H, Hayes FJ. Menstrual cycle dysfunction associated with neurologic and psychiatric disorders: their treatment in adolescents. Ann N Y Acad Sci. 2008;1135:219-29. doi: 10.1196/annals.1429.030.[CROSSREF]

30. McCarthy KJ, Gollub EL, Ralph L, van de Wijgert J, Jones HE. Hormonal Contraceptives and the Acquisition of Sexually Transmitted Infections: An Updated Systematic Review. Sex Transm Dis. 2019 May;46(5):290-6. doi: 10.1097/OLQ.0000000000000975.[CROSSREF]

31. Parkash V, Fadare O, Tornos C, McCluggage WG. Committee Opinion No. 631: Endometrial Intraepithelial Neoplasia. Obstet Gynecol. 2015 Oct;126(4):897. doi: 10.1097/AOG.0000000000001071.[CROSSREF]


© Sva prava zadržana. Lekarska komora Srbije.

Skoči na vrh