Skip to main content
  • Trg Nikole Pašića br. 7, sprat IV, 11000 Beograd
  • info@smj.rs

logo bez bolda opt

Originalni rad

Prednosti i nedostaci integracije u Evropsku uniju: istraživanje među studentima prve godine medicine u Srbiji

Milena Šantrić-Milićević1, Jovana Todorović1, Želјka Stamenković1, Aleksandar Stevanović1, Janko Janković1, Zorica Terzić-Šupić1, Aleksandra Jović-Vraneš1, Bojana Matejić1, Bosilјka Đikanović1, Ivana Sotirović1, Jovana Vidojević1, Marija Zdujić1
  • Univerzitet u Beogradu, Medicinski fakultet, Institut za socijalnu medicinu, Beograd, Srbija

SAŽETAK

Cilј: Cilј studije je bio da se ispitaju faktori povezani sa pozitivnim stavom prema pristupu Evropskoj uniji (EU) među studentima prve godine medicine u Srbiji.

Metode: U periodu od 2010. do 2021. godine, u okviru modula za učenje na dalјinu „Medicina i društvo“, ukupno 1333 brucoša Medicinskog fakulteta Univerziteta u Beogradu (1333/1940, odnosno stopa odgovora 68,7% ) je odgovorilo na pitanja u polustrukturiranom upitinku koji je ispitivao njihovu percepciju prednosti i nedostataka integracije u EU. Povezanost pro-EU stava (u odnosu na one protiv –EU ili neopredelјene) sa uočenim prednostima i nedostacima predstavlјena je korišćenjem odnosa šanse (OR) i 95% intervala poverenja (CI).

Rezultati: Ukupno 48,5% ispitanika je bilo za EU integracije, 42,7% je bilo neodlučno, a 8,9% je bilo protiv integracije Srbije u EU (tj. 585, 525 i 107, respektivno). Ispitanici muškog pola su imali 55% veću verovatnoću da budu u grupi sa Pro - EU stavom (OR: 1,55, 95% CI:1,14-2,10), kao i ispitanici koji su bili u stanju da identifikuju prednosti EU integracije kao što je lakša mobilnost (OR: 2,87, 95% CI : 1,80-4,57), veća raznovrsnost mogućnosti za posao (OR: 2,06, 95% CI: 1,45-2,93), i oni koji nisu smatrali da je konkurencija na tržištu zdravstvene zaštite EU nedostatak integracije u EU (OR: 8,56, 95 % CI: 1,79-40,92). Pro - EU stav je bio manje verovatan među ispitanicima koji su identifikovali visoku učestalost emigracije doktora medicine kao nedostatak EU integracija, za 45% (OR: 0,55, 95% CI: 0,36-0,84).

Zaklјučak: Tokom poslednje decenije, udeo srpskih brucoša medicine sa proevropskim i neodlučnim stavom ukazuje na potrebu jače međunarodne inicijative EU i domaćih aktera. Prednosti kao što su lakša mobilnost, konkurencija na tržištu zdravstvene zaštite EU i razne mogućnosti zapošlјavanja promovišu integracioni stav, za razliku od emigracije lekara.


UVOD

Prošlo je manje od tri godine od podnošenja aplikacije do potvrđivanja statusa Srbije kao kandidatske zemlje od strane Evropskog saveta u martu 2012. godine, i obrazlažućih i bilateralnih pregleda tokom jeseni 2013. godine [1]. Nakon početka pregovora o pristupanju u januaru 2014. godine [2], do sada je otvoreno 12 od 35 poglavlja, dok su dva privremeno zatvorena (poglavlja 25 - nauka i istraživanje i 26 - obrazovanje i kultura). Međutim, pregovaračka poglavlja 2 (Sloboda kretanja radnika), 19 (Socijalna politika i zapošljavanje) i 28 (Zaštita potrošača i zdravlje) još uvek nisu otvorena [1].

Opšti stav u Srbiji prema integraciji u Evropsku uniju (EU) oscilira prema dinamici procesa evropske integracije, od pozitivnog do negativnog [2]. Najviši nivo opšte podrške integraciji u EU zabeležen je 2009. godine nakon što je stanovništvo doživelo liberalizaciju viznog režima, ali je ova podrška značajno opala u narednim godinama, s obzirom na to da je samo 41% ispitanika u 2012. i 55% u 2018. godini imalo pozitivan stav [1]. Trenutna međunarodna politika Srbije je u korist evropske integracije [3], a retorika vlade raspravlja o mogućim koristima harmonizacije domaćeg regulatornog i zakonodavnog okvira sa stečevinom EU, odnosno celokupnom zakonodavstvu EU.

Značajan deo ne-EU medicinskih studenata razmišlja o radu u nekoj od zemalja EU nakon diplomiranja [4]. Njihovi glavni razlozi za rad u EU su problemi s kojima se suočavaju u zemlji, poput nezadovoljstva standardom života, visoke stope nezaposlenosti mladih zdravstvenih radnika u Srbiji, relativno niske plate i prekovremeni rad. U potrazi za boljim životom, većom slobodom kretanja, profesionalnim napretkom i uživanjem u prednostima šireg tržišta zdravstvene zaštite nego u Srbiji, mladi medicinski diplomci mogli bi videti EU kao privlačnu priliku za život, studije i rad [5]. Sličan uticaj na pro-EU stavove primećen je i u drugim zemljama kandidatima za EU, poput Turske [6]. Stoga, poznavanje dinamike pregovaračkog procesa sa EU može uticati na formiranje stavova zdravstvenih radnika prema integraciji u EU. Cilj studije bio je identifikovati faktore koji utiču na stav prointegracije prema Evropskoj uniji (EU) među srpskim studentima medicine kako bi se promovisala integracija.

METODE

Stavovi prema integraciji u EU ispitivani su među brucošima integrisanih medicinskih studija na Medicinskom fakultetu Univerziteta u Beogradu (MFUB). Anketa je sprovedena tokom najdinamičnijeg perioda integracije u EU u periodu od 2010/11 (aplikacija za članstvo u EU) do 2021/2022 (1).

Ukupna stopa odgovora bila je 68,7% (odnosno 1333 ispitanika od ukupno 1940 brucoša). Ispitanici su bili svi brucoši koji su pohađali modul učenja na daljinu “Medicina i društvo” na medicinskim studijama na MFUB-u (oko 50 do 150 brucoša godišnje).

Instrument istraživanja bio je polustrukturirani upitnik, sa dva glavna pitanja: 1. “Definišite svoj stav u vezi sa integracijom Srbije u EU: da li ste za, protiv ili neodlučni i zašto” i 2. “Razmislite o vašim očekivanjima od pridruživanja EU iz različitih perspektiva i opišite prednosti i mane integracije u EU”. Analiza sadržaja primenjena je kako bi se brucoši grupisali u tri grupe koje predstavljaju broj studenata sa stavom za EU, protiv EU i neodlučnih. Zatim su istraženi pol (muški i ženski), i šest širokih kategorija prednosti integracije u EU (lakša mobilnost, obrazovne mogućnosti, pristup inovativnim tehnologijama zdravstvene zaštite, učešće u EU projektima, raznovrsne mogućnosti zapošljavanja i bolja dostupnost zdravstvene zaštite), i nedostaci integracije u EU (teškoće u zaštiti lokalnih kulturnih vrednosti, pretnje zdravstvenoj sigurnosti zbog opuštenih prekograničnih kontrola, teškoće u zaštiti nacionalnih finansija, omogućena emigracija medicinskih doktora, jaka konkurencija na tržištu zdravstvene zaštite EU, i zahtevna administracija na tržištu zdravstvene zaštite EU).

Pored deskriptivne statistike, sprovedene su bivarijantne i multivarijantne logističke regresione analize, koristeći stav za EU kao zavisnu varijablu nasuprot stavu protiv EU / neodlučnom stavu. Značajne varijable iz bivarijantne analize testirane su u multivarijantnom modelu regresije kako bi se identifikovali faktori povezani sa stavom za EU. Rezultati regresionih analiza predstavljeni su kao odnosi verovatnoće (OR) sa intervalom poverenja od 95% (CI) i smatrani su značajnim ako je p-vrednost manja od 0,05. Analize su rađene pomoću softverskog paketa IBM SPSS Statistics verzije 22.

REZULTATI

U najdinamičnijem periodu integracije u EU, 36,6% ispitanika bili su za integraciju u EU, dok je 49,4% bilo neodlučno, a 14,0% bilo je protiv integracije Srbije u EU (tj. 488, 658 i 187, redom).

Tabela 1 pokazuje da su muški brucoši bili za 52% više skloni (OR: 1,52, 95% CI: 1,15-2,03) da imaju stav za EU integraciju. Stav “za” bio je verovatniji među brucošima koji su prepoznali prednosti integracije u EU, kao što su lakša mobilnost (OR: 2,14, 95% CI: 1,36-3,37), bolji pristup zdravstvenoj zaštiti u EU (OR: 2,89, 95% CI: 2,05-4,06), raznovrsne mogućnosti zapošljavanja u EU (OR: 2,38, 95% CI: 1,17-3,19), i bolji pristup tehnologijama zdravstvene zaštite u EU (OR: 1,99, 95% CI: 1,25-3,19). Stav “za” EU integraciju bio je manje verovatan među ispitanicima koji su opazili nedostatke integracije u EU, kao što su teškoće u zaštiti nacionalnih finansija i omogućena emigracija medicinskih doktora, za 46% (OR: 0,54, 95% CI: 0,36-0,82), i za 48% (OR: 0,52, 95% CI: 0,33-0,81) manje verovatni da će imati stav “za” EU integraciju.

Tabela 1. Obrazloženje varijabli stavova medicinskih brucoša za integraciju Srbije naspram kontra/neodlučnih u Evropskoj uniji (n=1333)

Tabela 1. Obrazloženje varijabli stavova medicinskih brucoša za integraciju Srbije naspram kontra/neodlučnih u Evropskoj uniji (n=1333)

DISKUSIJA

U ovoj studiji, više od trećine ispitanika bili su izričito za EU, za razliku od osmine protiv. Nalaz da je gotovo polovina ispitanika neodlučna u vezi sa integracijom Srbije u EU ukazuje na to da ili izbegavaju “politizovane diskusije” ili “nisu dovoljno informisani da bi imali eksplicitan stav”. Druga nedavna studija takođe pokazuje da manjina lekara zapravo smatra zastupanje fundamentalnim za medicinski profesionalizam [6]. Međutim, lekcije iz istorije su da je “medicina društvena nauka, a politika ništa drugo nego medicina u velikom obimu [7]” i da “iako mnogi lekari, u suštini naučnici, nalaze političko zastupanje neprijatnim, ono je zapravo neophodan deo posla” [8]. Nalazi ove studije sugerišu da je potrebno mnogo uraditi kako bi se bolje informisalo o koristima koje EU integracija može doneti medicini kao naučnoj disciplini i zdravstvenoj nezi kao praksi, kao i razvoju radne snage u oblasti zdravstva. Predlažemo da iskoristimo trenutak da dalje promovišemo EU integraciju, s obzirom na to da je do sada Srbija otvorila 22 poglavlja od ukupno 35. Ovom studijom mi zastupamo izlazak iz medicinskih eho komora i stažiranje u medicini i javno zdravlje kao oblasti društvene akcije za održivi razvoj u ovom nesigurnom okruženju.

Prednosti poput lakše mobilnosti i većih mogućnosti zapošljavanja u EU posebno su važne za budući razvoj mladih profesionalaca, koji izgledaju željni sticanja savremenog znanja i veština i sticanja novih iskustava koja ih čine proevropski orijentisanim, kao što je visok broj lekara iz Rumunije i Bugarske koji su emigrirali u EU [4] nakon što su ove zemlje postale članice EU. Brucoši s pro-EU stavom ne očekuju neuspeh srpskog poslovanja na tržištu zdravstva EU, pokazujući poverenje bilo u utvrđenim propisima ili u dobrom poslovanju domaćih kompanija. Međutim, prema najnovijem izveštaju Evropske komisije, srpska ekonomija je samo umereno spremna za konkurenciju na evropskom tržištu [9].

Nalazi studije ne bi trebalo generalizovati, jer je uzorak uključivao samo brucoše upisane na online kurseve, tako da su brucoši bez ličnih računara i oni koji preferiraju učenje u učionici isključeni. Međutim, ispitana veza između pro-EU stava i percipiranih prednosti i nedostataka EU integracije pokazala je da medicinskim studentima treba da razviju kompetencije kako bi bili aktivni u promovisanju prava na kvalitetnu zdravstvenu zaštitu kao u EU.

U zaključku, tokom poslednje decenije, udeo srpskih medicinskih brucoša s pro-EU i neodlučni stav ukazuje na potrebu za jačom međunarodnom inicijativom EU i nacionalnih aktera. Prednosti poput lakše mobilnosti, konkurencije na tržištu zdravstvene zaštite EU i raznolikih mogućnosti zapošljavanja promovišu integracioni stav, suprotno velikoj emigraciji medicinskih doktora. Imajući u vidu potrebu da se razmotre karakteristike domaćeg konteksta za napredak evropske integracije [10], i velike teorije evropske integracije za razumevanje politike identiteta zemalja kandidata za pristupanje EU [10]. Kako bi mogli bolje informisati o toku radnji za usklađivanje srpskog pravnog okvira sa kvalitetom zdravstvene zaštite i tržištem rada EU, daljnje studije trebalo bi da istraže očekivanja studenata zdravstvene nege, pacijenata i zdravstvenih radnika od usklađivanja nacionalne regulative sa telom zakona EU.

Etičko odobrenje:

Studija je odobrena od strane Etičkog komiteta Medicinskog fakulteta, Univerziteta u Beogradu (Br. 1322/ III-6).

  • Zahvalnica:
    Rad je podržan projektom Medicinskog fakulteta Univerziteta u Beogradu broj 451-03-66/2024-03/200110.
  • Sukob interesa:
    Nije prijavljen.

Informacije

Mart 2024

Strane 21-26

  • Ključne reči:
    EU, student, stavovi, Srbija
  • Primljen:
    06 Mart 2024
  • Revidiran:
    11 Mart 2024
  • Prihvaćen:
    15 Mart 2024
  • Objavljen online:
    25 Mart 2024
  • DOI:
  • Kako citirati ovaj članak:
    Šantrić Milićević M, Todorović J, Stamenković Ž, Stevanović A, Janković J, Terzić Šupić Z, et al. Advantages and disadvantages of the integration to the European Union: The survey among medical freshmen in Serbia. Serbian Journal of the Medical Chamber. 2024;5(1):21-6. doi: 10.5937/smclk5-49691
Autor za korespodenciju

Jovana Todorović
Institut za socijalnu medicinu, Medicinski fakultet, Univerzitet u Beogradu
Dr Subotića 15, 11000 Beograd, Srbija
Elektronska adresa: Ova adresa e-pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript u vašem brauzeru da biste je videli.


1. Pjevović D, Subotić S. Stavovi građana Srbije prema EU. Politika. Beograd; 2019.

2. Feigin VL, Stark BA, Johnson CO, Roth GA, Bisignano C, Abady GG, et al. Global, regional, and national burden of stroke and its risk factors, 1990-2019: A systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2019. Lancet Neurol. 2021;20(10):1–26. [HTTP]

3. Stojković D, Glišić M. Odbrana i ekonomija mira u Srbiji: Da li je vojna neutralnost ekonomski korisna? Ekonomija odbrane i mira. 2018;00(00):1–17.

4. OSF. Working Together to Address Health Workforce Mobility in Europe Recommendations for Action. 2020.

5. Buchan J, Wismar M, Glinos IA BJ, editor. Health professional mobility in a changing Europe: new dynamics, mobile individuals and diverse responses. Copenhagen: World Health Organization; 2014.

6. Bonica A, Rosenthal H, Rothman DJ. Physician activism in American politics : The opposition to the Price nomination. PlosOne. 2019;e0215802.

7. Virchow R. Der Armenarzt. Med Reform. 1848;18:125–7.

8. Winslow CE. THE UNTILLED FIELDS OF PUBLIC HEALTH. Science. 1920 Jan;51(1306):23–33.

9. European Commission. Serbia 2020 Report. Brussels; 2020.

10. Herfs PGP. Aspects of medical migration with particular reference to the United Kingdom and the Netherlands. Hum Resour Health. 2014;12(59):1–7.[HTTP]


LITERATURA

1. Pjevović D, Subotić S. Stavovi građana Srbije prema EU. Politika. Beograd; 2019.

2. Feigin VL, Stark BA, Johnson CO, Roth GA, Bisignano C, Abady GG, et al. Global, regional, and national burden of stroke and its risk factors, 1990-2019: A systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2019. Lancet Neurol. 2021;20(10):1–26. [HTTP]

3. Stojković D, Glišić M. Odbrana i ekonomija mira u Srbiji: Da li je vojna neutralnost ekonomski korisna? Ekonomija odbrane i mira. 2018;00(00):1–17.

4. OSF. Working Together to Address Health Workforce Mobility in Europe Recommendations for Action. 2020.

5. Buchan J, Wismar M, Glinos IA BJ, editor. Health professional mobility in a changing Europe: new dynamics, mobile individuals and diverse responses. Copenhagen: World Health Organization; 2014.

6. Bonica A, Rosenthal H, Rothman DJ. Physician activism in American politics : The opposition to the Price nomination. PlosOne. 2019;e0215802.

7. Virchow R. Der Armenarzt. Med Reform. 1848;18:125–7.

8. Winslow CE. THE UNTILLED FIELDS OF PUBLIC HEALTH. Science. 1920 Jan;51(1306):23–33.

9. European Commission. Serbia 2020 Report. Brussels; 2020.

10. Herfs PGP. Aspects of medical migration with particular reference to the United Kingdom and the Netherlands. Hum Resour Health. 2014;12(59):1–7.[HTTP]

1. Pjevović D, Subotić S. Stavovi građana Srbije prema EU. Politika. Beograd; 2019.

2. Feigin VL, Stark BA, Johnson CO, Roth GA, Bisignano C, Abady GG, et al. Global, regional, and national burden of stroke and its risk factors, 1990-2019: A systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2019. Lancet Neurol. 2021;20(10):1–26. [HTTP]

3. Stojković D, Glišić M. Odbrana i ekonomija mira u Srbiji: Da li je vojna neutralnost ekonomski korisna? Ekonomija odbrane i mira. 2018;00(00):1–17.

4. OSF. Working Together to Address Health Workforce Mobility in Europe Recommendations for Action. 2020.

5. Buchan J, Wismar M, Glinos IA BJ, editor. Health professional mobility in a changing Europe: new dynamics, mobile individuals and diverse responses. Copenhagen: World Health Organization; 2014.

6. Bonica A, Rosenthal H, Rothman DJ. Physician activism in American politics : The opposition to the Price nomination. PlosOne. 2019;e0215802.

7. Virchow R. Der Armenarzt. Med Reform. 1848;18:125–7.

8. Winslow CE. THE UNTILLED FIELDS OF PUBLIC HEALTH. Science. 1920 Jan;51(1306):23–33.

9. European Commission. Serbia 2020 Report. Brussels; 2020.

10. Herfs PGP. Aspects of medical migration with particular reference to the United Kingdom and the Netherlands. Hum Resour Health. 2014;12(59):1–7.[HTTP]


© Sva prava zadržana. Lekarska komora Srbije.

Skoči na vrh