Skip to main content
  • Trg Nikole Pašića br. 7, sprat IV, 11000 Beograd
  • info@smj.rs

logo bez bolda opt

Originalni rad

Septično stanje u diferencijalnoj dijagnozi nejasnog febrilnog stanja

Luka Ilić1, Aleksandar Jeremić2
  • Institut za ortopediju „Banjica”, Beograd, Srbija
  • Kliničko-bolnički centar „Zvezdara”, Beograd, Srbija

SAŽETAK

Uvod: U savremenom svetu nejasno febrilno stanje je sve češći entitet sa raznovrsnom etiologijom. Septično stanje značajno participira kao etiološki faktor nejasnog febrilnog stanja a često se previdi, tj. lečenje se započinje kasno.

Cilj rada: Utvrditi učestalost sepse, ustanoviti demografske karakteristike, kliničku prezentaciju oboljenja, utvrditi proporciju dokazanih izazivača i njihovu raspodelu po vrstama, predstaviti laboratorijske analize bolesnika sa dijagnozom sepse po prijemu i po otpustu iz bolnice.

Materijal i metode: Ispitivanjem su obuhvaćeni pacijenti lečeni na Klinici za infektivne i tropske bolesti Kliničkog centra Srbije, na Odeljenju kliničke farmakoterapije u periodu od 1.12.2014. do 31.12.2017. godine, a kod kojih je u toku ispitivanja etiologije nejasnog febrilnog stanja dokazana sepsa.

Rezultati: Među 420 ispitivanih pacijenata, kod 50 (11,9%) je dokazana sepsa. U istraživanje je bilo uključeno 29 (58%) žena i 21 (42%) muškarac, prosečne starosti 63,76 ± 13,6 (24-90) godina. Kod 40 (80%) pacijenata je iz hemokulture dokazan uzročnik oboljenja, dok kod 10 (20%) pacijenata nije. Povišena telesna temperatura se javila kod 49 (98%) ispitanika, kod 24 (47%) postojala je jeza i drhtavica, 13 (25,5%) pacijenata imalo je mučninu, 16 (31,4%) povraćanje. Glavobolja se javila kod 8 (16%) pacijenata, dok su dijareja, dizurične tegobe, kao i poremećaj svesti registrovani kod 11 (21,6%) obolelih. Upoređivanjem srednjih vrednosti biohemijskih analiza pacijenata dobijenih po prijemu i po otpustu iz bolnice, utvrđeno je da postoji statistički značajna razlika (p<0,01) koja ukazuje na smanjenje vrednosti laboratorijskih parametara kao što su sedimentacija eritrocita, C-reaktivni protein, ukupan broj leukocita i procenat segmentiranih leukocita.

Zaključak: U posmatranom uzorku sepsa se, kao etiološki faktor nejasnog febrilnog stanja, sreće relativno često (11,9%). I pored značajnog napretka i razvoja sofisticiranih dijagnostičkih postupaka, u diferencijalnoj dijagnozi nejasnog febrilnog stanja treba uvek razmišljati o potencijalnoj sistemskoj infekciji kao mogućem uzroku u sklopu koje septično stanje zauzima važno mesto, čak i kada nas inicijalna ispitivanja ne navode na takav zaključak.


UVOD

Febrilno stanje nejasnog porekla označava prisustvo telesne temperature >38,3°C registrovane u više mahova koja traje duže od 3 nedelje, a dijagnoza nije postavljena uprkos adekvatnom ispitivanju koje obuhvata osnovna biohemijska ispitivanja, radiološka snimanja pluća, ultrazvučni pregled abdomena, bris grla, urinokulturu, kao i ginekološki pregled kod žena, odnosno urološki kod muškaraca sprovedenom u toku tri posete lekaru, odnosno nakon tri dana boravka u bolnici [1],[2],[3].

Septično stanje označava sistemski inflamatorni odgovor (SIRS – “systemic inflammatory response syndrome”) dokazane ili verovatne mikrobne etiologije, bez obzira da li se mikroorganizmi raznose krvlju, što se najčešće dešava, ili ostaju u lokalnom žarištu. SIRS je imunsko-metabolička reakcija organizma na različite, pa i biološke agense koji ga napadaju, a kog karakterišu najmanje dva od sledećih kliničkih znakova:

  • febrilnost (> 38°C) ili hipotermija (< 36°C)
  • tahipneja (> 24 udaha/min)
  • tahikardija (>90 otkucaja/min)
  • leukocitoza (> 12x 109 /l), leukopenija (<4x 109 /l) ili više od 10% nezrelih formi leukocita

Kako se radi o disregulaciji imunskog odgovora na infektivni agens i kako se on često karakteriše poremećajem telesne temperature, od izuzetnog je značaja pravovremeno pomisliti na ovo stanje [4],[5],[6].

U savremenom svetu nejasno febrilno stanje je sve češći entitet sa raznolikom etiologijom. Sepsa značajno participira kao etiološki faktor nejasnog febrilnog stanja, a često se previdi tj. lečenje se započinje kasno. Cilj ovog rada je bio da se utvrdi učestalost sepse, da se predstave demografske karakteristike, klinička prezentacija oboljenja, proporcija dokazanih izazivača i njihova raspodela po vrstama, kao i da se predstave laboratorijske analize pacijenata sa dijagnozom sepse po prijemu i po otpustu iz bolnice.

MATERIJAL I METODE

Ispitivanjem su obuhvaćeni pacijenti lečeni na Klinici za infektivne i tropske bolesti Kliničkog centra Srbije, na Odeljenju kliničke farmakoterapije u periodu od 1.12.2014. do 31.12.2017. godine, a kod kojih je u toku ispitivanja etiologije nejasnog febrilnog stanja dokazana sepsa. U posmatranom periodu je ispitivano 420 pacijenata tokom kojeg je sepsa dokazana kod 50 ispitanika. U ispitivanje nisu uključene osobe mlađe od 18 godina, jer Odeljenje kliničke farmakoterapije u sklopu Klinike za infektivne i tropske bolesti Kliničkog centra Srbije ne leči pedijatrijsku populaciju. U dijagnostici su korišćene standardne biohemijske metode koje uključuju nespecifične faktore inflamacije (CRP, SE), kompletnu krvnu sliku (Leu, % granulocita, Er, Tr, Hgb), ispitivanje enzima od značaja (AST, ALT, LDH, CPK) i mikrobiološke metode koje podrazumevaju uzimanje uzoraka krvi i urina radi izolacije i kultivisanja potencijalnog infektivnog agensa, kao i izrade antibiograma prema kome bi se uvela tj. korigovala terapija.

Statističke metode

Za statističko analiziranje podataka korišćeni su programi SPSS-a (Statistical Package for the Social Sciences) i EZR (Easy R). U cilju ispitivanja statističke značajnosti razlike srednjih vrednosti dva nezavisna uzorka korišćeni su Studentov t-test i Wilcoxon-ov test. Kao kriterijum statističke značajnosti razlike primenjene su vrednosti p < 0,01.

REZULTATI

Rezultati ovog istraživanja pokazali su da je među 420 ispitivanih pacijenta u datom periodu kod 50 (11,9%) dokazana sepsa (Grafikon 1).

Grafikon 1. Učestalost sepse u ispitivanoj grupi pacijenata

Grafikon 1. Učestalost sepse u ispitivanoj grupi pacijenata

Među pacijentima koji su bili uključeni u istraživanje bilo je 29 (58%) žena i 21 (42%) muškarac (Grafikon 2). Prosečna starost pacijenata bila je 63,76 ± 13,6 (24−90) godina.

Grafikon 2. Demografski prikaz bolesnika sa dijagnozom sepse

Grafikon 2. Demografski prikaz bolesnika sa dijagnozom sepse

Kod 40 (80%) pacijenata je iz hemokulture dokazan uzročnik oboljenja, dok kod 10 (20%) pacijenata nije (Tabela 1).

Tabela 1. Proporcija dokazanih i nedokazanih mikrobioloških uzročnika septičnog stanja

Tabela 1. Proporcija dokazanih i nedokazanih mikrobioloških uzročnika septičnog stanja

Kod pacijenata sa pozitivnom hemokulturom, najveći broj njih imao je izolovane bakterijske uzročnike među kojima dominiraju izazivači urosepse kao što su Escherichia coli koja se javila kod 17 (34%) i Klebsiella spp. kod 8 (16%) ispitanika. Svi ostali infektivni agensi prikazani su u sklopu priloga (Tabela 2).

Tabela 2. Prikaz uzročnika septičnog stanja prema učestalosti javljanja

Tabela 2. Prikaz uzročnika septičnog stanja prema učestalosti javljanja

Praćenjem osnovnih kliničkih manifestacija oboljenja i glavnih tegoba koje su pacijenti navodili po prijemu u bolnicu, rezultati prikazanog istraživanja pokazuju da se povišena telesna temperatura javila kod 49 (98,04%) pacijenata. Takođe, kod njih 24 (47%) postojala je jeza i drhtavica, 13 (25,5%) pacijenata imalo je mučninu kao jedan od simptoma bolesti, 16 (31,4%) je imalo povraćanje. Glavobolja se javila kod 8 (16%) pacijenata, dok su dijareja, dizurične tegobe, kao i poremećaj svesti registrovani kod 11 (21,6%) obolelih (Tabela 3).

Tabela 3. Kliničke karakteristike bolesnika sa dijagnozom sepse

Tabela 3. Kliničke karakteristike bolesnika sa dijagnozom sepse

Upoređivanjem srednjih vrednosti rutinskih biohemijskih analiza pacijenata sa dijagnozom sepse dobijenih po prijemu i po otpustu iz bolnice, utvrđeno je da postoji statistički značajna razlika (p<0,01) koja ukazuje na smanjenje vrednosti sledećih laboratorijskih parametara: sedimentacija eritrocita (78,6 / 55,16), C– reaktivni protein (344,6 / 30,6), ukupan broj leukocita (13,77 / 7,56), procenat segmentiranih leukocita (82,6 / 67,2) (Tabela 4).

Tabela 4. Srednje vrednosti rutinskih biohemijskih analiza pacijenata sa dijagnozom sepse dobijenih po prijemu i po otpustu iz bolnice

Tabela 4. Srednje vrednosti rutinskih biohemijskih analiza pacijenata sa dijagnozom sepse dobijenih po prijemu i po otpustu iz bolnice

DISKUSIJA

Na osnovu dostupnih podataka američkog Centra za kontrolu i prevenciju bolesti (CDC – “Centers for Disease Control and Prevention”) na teritoriji Sjedinjenih Američkih Država registruje se više od 1.5 miliona slučajeva septičnog stanja na godišnjem nivou, sa oko 250.000 smrtnih ishoda, a kod jednog od tri hospitalizovana pacijenta sa letalnim ishodom dokazana je sepsa. U odraslih pacijenata najčešća ishodišta infekcije koja dovode do razvoja septičnog stanja su: infekcije respiratornog sistema (35%), infekcije urinarnog sistema i bubrega (25%), infekcije digestivnog trakta (11%) i kožne infekcije (11%) [7],[8].

Prema podacima dobijenim na osnovu velikih kohortnih studija koje su sprovedene u 5 razvijenih zemalja (Velika Britanija, Francuska, SAD, Australija i Novi Zeland) pokazano je da godišnja incidencija sepse značajno varira u rasponu od 51 (Velika Britanija) do 300 (SAD) obolelih na 100.000 stanovnika, a beleži se i rast incidencije (8-13%) u odnosu na prethodne dve decenije. Ovaj trend pripisuje se starenju stanovništva, produženju života bolesnika sa hroničnim bolestima i infekcijama (tumori, diabetes mellitus tip 2, AIDS), širokoj upotrebi antimikrobnih lekova, glukokortikoida, trajnih katetera, mehaničkih naprava i mehaničke ventilacije [9],[10],[11],[12],[13].

Ukoliko posmatramo samo pojedinačne oblasti Evrope, kao značajnu izdvajamo veliku retrospektivnu analizu sprovedenu na tlu Katalonije, autonomne oblasti Španije, u kojoj se navodi incidencija sepse tj. septičnog stanja od 1,72% na godišnjem nivou. Od ukupnog broja obolelih, 56,1% činili su pripadnici muškog pola, dok je prosečna starost pacijenata sa dijagnozom sepse bila 71,2 ± 19,7 godina. U najčešća ishodišta infekcije koja su dovela do razvoja septičnog stanja navode se infekcije urinarnog trakta (37,2%) i infekcije respiratornog sistema (32,5%). Rezultati studije pokazuju da je iz hemokulture dokazan uzročnik kod 84,2% pacijenta, a kod 15,8% ispitanika nije. Kao najčešće izolovani infektivni agensi navode se Escherichia coli (8%), Streptococcus spp. (7%), koagulaza-negativni Staphylococcus spp. (6%) i Staphylococcus aureus (6%) [14],[15].

Na Klinici za infektivne i tropske bolesti KCS-a, na Odeljenju kliničke farmakoterapije, među 420 ispitivanih pacijenata, u periodu od 1.12.2014. do 31.12.2017., kod 50 (11,9%) pacijenata se javila sepsa; od čega je njih 29 (58%) pripadalo ženskoj populaciji i 21 (42%) muškoj populaciji, a prosečna starost ispitanika bila je 63,76 ± 13,6 (24-90) godina. Rezultati studije takođe su pokazali da su kod pacijenata sa pozitivnom hemokulturom najčešće izolovani etiološki agensi bile bakterije i to: Escherichia coli koja se javila kod 17 (34%) i Klebsiella spp. kod 8 (16%) ispitanika. Ostali izolati, kao što su na primer Staphylococcus aureus (6%), Streptococcus gallolyticus (6%) i Streptococcus pneumoniae (2%), govore u prilog bakterijskih mikroorganizama kao najčešćih uzročnika ovog stanja. Kod jednog pacijenta (2%) dokazana je gljivična etiologija (Candida parapsilosis).

Upoređivanjem ovih rezultata sa rezultatima prethodnih studija, registruju se veća učestalost septičnog stanja i niža prosečna starost bolesnika. Značajnije odstupanje vezano za procenat pozitivnih hemokultura, kao i izolovanih uzročnika se ne zapaža.

Sepsa može biti odgovor na infekciju uzrokovanu bilo kojom vrstom mikroorganizama. Premda gram-negativne i gram-pozitivne bakterije čine najčešće infektivne agense koji su u osnovi SIRS-a, sepsa može biti uzrokovana gljivicama, mikobakterijama, protozoama [16].

Na sepsu se lako posumnja kod bolesnika sa lokalnom infekcijom koji naglo dobije povišenu telesnu temperaturu, groznicu, tahikardiju, tahipneju, poremećaj svesti i hipotenziju. Međutim, septički odgovor se može razvijati mnogo sporije i imati suptilnije manifestacije. U jednom proučavanju 36% bolesnika sa sepsom bilo je afebrilno, 44% je imalo uredno stanje svesti, 60% eupnoično, 10% je imalo broj srčanih otkucaja u okviru fizioloških granica. Odsustvo febrilnosti najčešće je u starijih osoba i bolesnika sa uremijom, ili kod alkoholičara [17],[18],[19].

Osnovne kliničke manifestacije oboljenja i glavne tegobe koje su pacijenti navodili po prijemu u bolnicu bili su povišena telesna temperatura koja se javila kod 98% ispitanika, jeza i drhtavica 47%, mučnina 25,5%, povraćanje 31,4%, glavobolja 16%, dok su dijareja, dizurične tegobe i poremećaj svesti registrovani kod 21,6% bolesnika.

Povišen ili snižen broj leukocita, kao i pojava mladih formi granulocita, deo je definicije SIRS-a u okviru kojeg se nalazi i sepsa. Leukocitoza, sa izrazitom predominacijom polimorfonukleara se najčešće sreće u ranoj fazi sepse izazvane gram-pozitivnim bakterijama, dok je leukopenija karakterističnija za sepsu izazvanu gram-negativnim bakterijama. Ubrzana sedimentacija eritrocita, povišen nivo fibrinogena, C-reaktivnog proteina, alfa 2- globulina nespecifični su pokazatelji zapaljenja i po pravilu su prisutni i u sepsi [6],[7],[8],[9].

Tokom ispitivanja pacijenata po prijemu u ustanovu, kod većine je zabeležena leukocitoza sa porastom procenta segmentiranih leukocita, kao i ubrzana sedimentacija eritrocita i povišen nivo C-reaktivnog proteina. Kontrolnim biohemijskim analizama po otpustu pacijenata iz bolnice ustanovljeno je statistički značajno sniženje ovih parametara.

U savremenom svetu nejasno febrilno stanje je sve češći entitet sa raznovrsnom etiologijom. Septično stanje značajno participira kao etiološki faktor nejasnog febrilnog stanja, a često se previdi tj. lečenje se započinje kasno.

Na osnovu rezultata možemo zaključiti da je procenat obolelih od ovog infektivnog stanja veći među učesnicima prikazane studije zbog lošijih socijalno-ekonomskih uslova naše zemlje i zdravstvenog sistema uopšte, koji dovode do slabijih rezultata primarne dijagnostike u odnosu na zdravstvene sisteme razvijenih zemalja. Takođe, ovo se može opravdati većom zastupljenošću infektivnih bolesti u našem okruženju, kao i većim procentom radno aktivnih koji zbog loše medicinske kulture kasnije dolaze u medicinske ustanove.

ZAKLJUČAK

U posmatranom uzorku sepsa se kao etiološki faktor nejasnog febrilnog stanja sreće relativno često (11,9%). Na osnovu rezultata ovog istraživanja zaključuje se da češće obolevaju pripadnice ženskog pola (58%), starije životne dobi, a da u najčešće izolovane uzročnike spadaju Escherichia coli (34%) i Klebsiella spp. (16%) što ukazuje na to da je najčešće ishodište infekcije urinarni trakt. Glavne tegobe ne moraju obavezno biti specifične, te kod svake produžene febrilnosti u razmatranje treba uključiti i sistemsku infekciju.

U diferencijalnoj dijagnozi nejasnog febrilnog stanja, i pored značajnog napretka i razvoja sofisticiranih dijagnostičkih postupaka, treba uvek razmišljati o potencijalnoj sistemskoj infekciji kao mogućem uzroku u sklopu koje septično stanje zauzima važno mesto, čak i kada nas inicijalna ispitivanja ne navode na takav zaključak.

  • Sukob interesa:
    Nije prijavljen.

Informacije

Mart 2024

Strane 56-63

  • Ključne reči:
    sepsa, SIRS, nejasno febrilno stanje, infektivne bolesti
  • Primljen:
    27 Novembar 2023
  • Revidiran:
    29 Decembar 2023
  • Prihvaćen:
    12 Februar 2024
  • Objavljen online:
    25 Mart 2024
  • DOI:
  • Kako citirati ovaj članak:
    Ilić L, Jeremić A. Septic state in the differential diagnosis of fever of unknown origin. Serbian Journal of the Medical Chamber. 2024;5(1):56-63. doi: 10.5937/smclk5-47932
Autor za korespodenciju

Luka Ilić
Institut za ortopediju „Banjica”
Mihaila Avramovića 28, 11000 Beograd, Srbija
Elektronska adresa: Ova adresa e-pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript u vašem brauzeru da biste je videli.


1. Arnow PM, Flaherty JP. Fever of unknown origin. Lancet. 1997 Aug 23;350(9077):575-80. doi: 10.1016/S0140-6736(97)07061-X. [CROSSREF]

2. Gelfand J. A. Fever of unknown origin. In: Braunwald E, Fauci AS, Kasper DL, Hauser SL, Longo DL, Jameson JL. editors. Harrison’s Principles of Internal Medicine, 15th edition. New York, NY: McGraw-Hill; 2001. p. 125.

3. Knockaert DC, Vanderschueren S, Blockmans D. Fever of unknown origin in adults: 40 years on. J Intern Med. 2003 Mar;253(3):263-75. doi: 10.1046/ j.1365-2796.2003. 01120.x. [CROSSREF]

4. Astiz ME, Rackow EC. Septic shock. Lancet. 1998 May 16;351(9114):1501-5. doi: 10.1016/S0140-6736(98)01134-9. [CROSSREF]

5. Vincent JL, Opal SM, Marshall JC, Tracey KJ. Sepsis definitions: time for change. Lancet. 2013 Mar 2;381(9868):774-5. doi: 10.1016/S0140-6736(12)61815-7. [CROSSREF]

6. Levy MM, Fink MP, Marshall JC, Abraham E, Angus D, Cook D, et al. International Sepsis Definitions Conference. 2001 SCCM/ESICM/ACCP/ATS/SIS International Sepsis Definitions Conference. Intensive Care Med. 2003 Apr;29(4):530- 8. doi: 10.1007/s00134-003-1662-x. [CROSSREF]

7. Singer M, Deutschman CS, Seymour CW, Shankar-Hari M, Annane D, Bauer M, et al. The Third International Consensus Definitions for Sepsis and Septic Shock (Sepsis-3). JAMA. 2016 Feb 23;315(8):801-10. doi: 10.1001/jama.2016.0287. [CROSSREF]

8. Rhee C, Dantes R, Epstein L, Murphy DJ, Seymour CW, Iwashyna TJ, et al; CDC Prevention Epicenter Program. Incidence and Trends of Sepsis in US Hospitals Using Clinical vs Claims Data, 2009-2014. JAMA. 2017 Oct 3;318(13):1241-9. doi: 10.1001/jama.2017.13836. [CROSSREF]

9. Martin GS, Mannino DM, Eaton S, Moss M. The epidemiology of sepsis in the United States from 1979 through 2000. N Engl J Med. 2003 Apr 17;348(16):1546-54. doi: 10.1056/NEJMoa022139. [CROSSREF]

10. Martin GS. Sepsis, severe sepsis and septic shock: changes in incidence, pathogens and outcomes. Expert Rev Anti Infect Ther. 2012 Jun;10(6):701-6. doi: 10.1586/eri.12.50. [CROSSREF]

11. Padkin A, Goldfrad C, Brady AR, Young D, Black N, Rowan K. Epidemiology of severe sepsis occurring in the first 24 hrs in intensive care units in England, Wales, and Northern Ireland. Crit Care Med. 2003 Sep;31(9):2332-8. doi: 10.1097/01.CCM.0000085141.75513.2B. [CROSSREF]

12. Finfer S, Bellomo R, Lipman J, French C, Dobb G, Myburgh J. Adult-population incidence of severe sepsis in Australian and New Zealand intensive care units. Intensive Care Med. 2004 Apr;30(4):589-96. doi: 10.1007/s00134-004-2157-0. [CROSSREF]

13. Angus DC, Linde-Zwirble WT, Lidicker J, Clermont G, Carcillo J, Pinsky MR. Epidemiology of severe sepsis in the United States: analysis of incidence, outcome, and associated costs of care. Crit Care Med. 2001 Jul;29(7):1303-10. doi: 10.1097/00003246-200107000-00002. [CROSSREF]

14. Ferrer R, Artigas A, Levy MM, Blanco J, González-Díaz G, Garnacho-Montero J, et al; Edusepsis Study Group. Improvement in process of care and outcome after a multicenter severe sepsis educational program in Spain. JAMA. 2008 May 21;299(19):2294-303. doi: 10.1001/jama.299.19.2294. [CROSSREF]

15. Yébenes JC, Ruiz-Rodriguez JC, Ferrer R, Clèries M, Bosch A, Lorencio C, Rodriguez A, et al; SOCMIC (Catalonian Critical Care Society) Sepsis Working Group. Epidemiology of sepsis in Catalonia: analysis of incidence and outcomes in a European setting. Ann Intensive Care. 2017 Dec;7(1):19. doi: 10.1186/s13613-017-0241-1. [CROSSREF]

16. Dellinger RP, Levy MM, Rhodes A, Annane D, Gerlach H, Opal SM, et al; Surviving Sepsis Campaign Guidelines Committee including the Pediatric Subgroup. Surviving sepsis campaign: international guidelines for management of severe sepsis and septic shock: 2012. Crit Care Med. 2013 Feb;41(2):580-637. doi: 10.1097/CCM.0b013e31827e83af. [CROSSREF]

17. Parrillo JE, Parker MM, Natanson C, Suffredini AF, Danner RL, Cunnion RE, et al. Septic shock in humans. Advances in the understanding of pathogenesis, cardiovascular dysfunction, and therapy. Ann Intern Med. 1990 Aug 1;113(3):227-42. doi: 10.7326/0003-4819-113-3-227. [CROSSREF]

18. Marx JA, Hockberger RS, Walls RM. Rosen’s emergency medicine: concepts and clinical practice. 7th edition. Philadelphia, PA: Mosby/Elsevier; 2010.

19. Rumbus Z, Matics R, Hegyi P, Zsiboras C, Szabo I, Illes A, et al. Fever Is Associated with Reduced, Hypothermia with Increased Mortality in Septic Patients: A Meta-Analysis of Clinical Trials. PLoS One. 2017 Jan 12;12(1): e0170152. doi: 10.1371/journal.pone.0170152. [CROSSREF]


LITERATURA

1. Arnow PM, Flaherty JP. Fever of unknown origin. Lancet. 1997 Aug 23;350(9077):575-80. doi: 10.1016/S0140-6736(97)07061-X. [CROSSREF]

2. Gelfand J. A. Fever of unknown origin. In: Braunwald E, Fauci AS, Kasper DL, Hauser SL, Longo DL, Jameson JL. editors. Harrison’s Principles of Internal Medicine, 15th edition. New York, NY: McGraw-Hill; 2001. p. 125.

3. Knockaert DC, Vanderschueren S, Blockmans D. Fever of unknown origin in adults: 40 years on. J Intern Med. 2003 Mar;253(3):263-75. doi: 10.1046/ j.1365-2796.2003. 01120.x. [CROSSREF]

4. Astiz ME, Rackow EC. Septic shock. Lancet. 1998 May 16;351(9114):1501-5. doi: 10.1016/S0140-6736(98)01134-9. [CROSSREF]

5. Vincent JL, Opal SM, Marshall JC, Tracey KJ. Sepsis definitions: time for change. Lancet. 2013 Mar 2;381(9868):774-5. doi: 10.1016/S0140-6736(12)61815-7. [CROSSREF]

6. Levy MM, Fink MP, Marshall JC, Abraham E, Angus D, Cook D, et al. International Sepsis Definitions Conference. 2001 SCCM/ESICM/ACCP/ATS/SIS International Sepsis Definitions Conference. Intensive Care Med. 2003 Apr;29(4):530- 8. doi: 10.1007/s00134-003-1662-x. [CROSSREF]

7. Singer M, Deutschman CS, Seymour CW, Shankar-Hari M, Annane D, Bauer M, et al. The Third International Consensus Definitions for Sepsis and Septic Shock (Sepsis-3). JAMA. 2016 Feb 23;315(8):801-10. doi: 10.1001/jama.2016.0287. [CROSSREF]

8. Rhee C, Dantes R, Epstein L, Murphy DJ, Seymour CW, Iwashyna TJ, et al; CDC Prevention Epicenter Program. Incidence and Trends of Sepsis in US Hospitals Using Clinical vs Claims Data, 2009-2014. JAMA. 2017 Oct 3;318(13):1241-9. doi: 10.1001/jama.2017.13836. [CROSSREF]

9. Martin GS, Mannino DM, Eaton S, Moss M. The epidemiology of sepsis in the United States from 1979 through 2000. N Engl J Med. 2003 Apr 17;348(16):1546-54. doi: 10.1056/NEJMoa022139. [CROSSREF]

10. Martin GS. Sepsis, severe sepsis and septic shock: changes in incidence, pathogens and outcomes. Expert Rev Anti Infect Ther. 2012 Jun;10(6):701-6. doi: 10.1586/eri.12.50. [CROSSREF]

11. Padkin A, Goldfrad C, Brady AR, Young D, Black N, Rowan K. Epidemiology of severe sepsis occurring in the first 24 hrs in intensive care units in England, Wales, and Northern Ireland. Crit Care Med. 2003 Sep;31(9):2332-8. doi: 10.1097/01.CCM.0000085141.75513.2B. [CROSSREF]

12. Finfer S, Bellomo R, Lipman J, French C, Dobb G, Myburgh J. Adult-population incidence of severe sepsis in Australian and New Zealand intensive care units. Intensive Care Med. 2004 Apr;30(4):589-96. doi: 10.1007/s00134-004-2157-0. [CROSSREF]

13. Angus DC, Linde-Zwirble WT, Lidicker J, Clermont G, Carcillo J, Pinsky MR. Epidemiology of severe sepsis in the United States: analysis of incidence, outcome, and associated costs of care. Crit Care Med. 2001 Jul;29(7):1303-10. doi: 10.1097/00003246-200107000-00002. [CROSSREF]

14. Ferrer R, Artigas A, Levy MM, Blanco J, González-Díaz G, Garnacho-Montero J, et al; Edusepsis Study Group. Improvement in process of care and outcome after a multicenter severe sepsis educational program in Spain. JAMA. 2008 May 21;299(19):2294-303. doi: 10.1001/jama.299.19.2294. [CROSSREF]

15. Yébenes JC, Ruiz-Rodriguez JC, Ferrer R, Clèries M, Bosch A, Lorencio C, Rodriguez A, et al; SOCMIC (Catalonian Critical Care Society) Sepsis Working Group. Epidemiology of sepsis in Catalonia: analysis of incidence and outcomes in a European setting. Ann Intensive Care. 2017 Dec;7(1):19. doi: 10.1186/s13613-017-0241-1. [CROSSREF]

16. Dellinger RP, Levy MM, Rhodes A, Annane D, Gerlach H, Opal SM, et al; Surviving Sepsis Campaign Guidelines Committee including the Pediatric Subgroup. Surviving sepsis campaign: international guidelines for management of severe sepsis and septic shock: 2012. Crit Care Med. 2013 Feb;41(2):580-637. doi: 10.1097/CCM.0b013e31827e83af. [CROSSREF]

17. Parrillo JE, Parker MM, Natanson C, Suffredini AF, Danner RL, Cunnion RE, et al. Septic shock in humans. Advances in the understanding of pathogenesis, cardiovascular dysfunction, and therapy. Ann Intern Med. 1990 Aug 1;113(3):227-42. doi: 10.7326/0003-4819-113-3-227. [CROSSREF]

18. Marx JA, Hockberger RS, Walls RM. Rosen’s emergency medicine: concepts and clinical practice. 7th edition. Philadelphia, PA: Mosby/Elsevier; 2010.

19. Rumbus Z, Matics R, Hegyi P, Zsiboras C, Szabo I, Illes A, et al. Fever Is Associated with Reduced, Hypothermia with Increased Mortality in Septic Patients: A Meta-Analysis of Clinical Trials. PLoS One. 2017 Jan 12;12(1): e0170152. doi: 10.1371/journal.pone.0170152. [CROSSREF]

1. Arnow PM, Flaherty JP. Fever of unknown origin. Lancet. 1997 Aug 23;350(9077):575-80. doi: 10.1016/S0140-6736(97)07061-X. [CROSSREF]

2. Gelfand J. A. Fever of unknown origin. In: Braunwald E, Fauci AS, Kasper DL, Hauser SL, Longo DL, Jameson JL. editors. Harrison’s Principles of Internal Medicine, 15th edition. New York, NY: McGraw-Hill; 2001. p. 125.

3. Knockaert DC, Vanderschueren S, Blockmans D. Fever of unknown origin in adults: 40 years on. J Intern Med. 2003 Mar;253(3):263-75. doi: 10.1046/ j.1365-2796.2003. 01120.x. [CROSSREF]

4. Astiz ME, Rackow EC. Septic shock. Lancet. 1998 May 16;351(9114):1501-5. doi: 10.1016/S0140-6736(98)01134-9. [CROSSREF]

5. Vincent JL, Opal SM, Marshall JC, Tracey KJ. Sepsis definitions: time for change. Lancet. 2013 Mar 2;381(9868):774-5. doi: 10.1016/S0140-6736(12)61815-7. [CROSSREF]

6. Levy MM, Fink MP, Marshall JC, Abraham E, Angus D, Cook D, et al. International Sepsis Definitions Conference. 2001 SCCM/ESICM/ACCP/ATS/SIS International Sepsis Definitions Conference. Intensive Care Med. 2003 Apr;29(4):530- 8. doi: 10.1007/s00134-003-1662-x. [CROSSREF]

7. Singer M, Deutschman CS, Seymour CW, Shankar-Hari M, Annane D, Bauer M, et al. The Third International Consensus Definitions for Sepsis and Septic Shock (Sepsis-3). JAMA. 2016 Feb 23;315(8):801-10. doi: 10.1001/jama.2016.0287. [CROSSREF]

8. Rhee C, Dantes R, Epstein L, Murphy DJ, Seymour CW, Iwashyna TJ, et al; CDC Prevention Epicenter Program. Incidence and Trends of Sepsis in US Hospitals Using Clinical vs Claims Data, 2009-2014. JAMA. 2017 Oct 3;318(13):1241-9. doi: 10.1001/jama.2017.13836. [CROSSREF]

9. Martin GS, Mannino DM, Eaton S, Moss M. The epidemiology of sepsis in the United States from 1979 through 2000. N Engl J Med. 2003 Apr 17;348(16):1546-54. doi: 10.1056/NEJMoa022139. [CROSSREF]

10. Martin GS. Sepsis, severe sepsis and septic shock: changes in incidence, pathogens and outcomes. Expert Rev Anti Infect Ther. 2012 Jun;10(6):701-6. doi: 10.1586/eri.12.50. [CROSSREF]

11. Padkin A, Goldfrad C, Brady AR, Young D, Black N, Rowan K. Epidemiology of severe sepsis occurring in the first 24 hrs in intensive care units in England, Wales, and Northern Ireland. Crit Care Med. 2003 Sep;31(9):2332-8. doi: 10.1097/01.CCM.0000085141.75513.2B. [CROSSREF]

12. Finfer S, Bellomo R, Lipman J, French C, Dobb G, Myburgh J. Adult-population incidence of severe sepsis in Australian and New Zealand intensive care units. Intensive Care Med. 2004 Apr;30(4):589-96. doi: 10.1007/s00134-004-2157-0. [CROSSREF]

13. Angus DC, Linde-Zwirble WT, Lidicker J, Clermont G, Carcillo J, Pinsky MR. Epidemiology of severe sepsis in the United States: analysis of incidence, outcome, and associated costs of care. Crit Care Med. 2001 Jul;29(7):1303-10. doi: 10.1097/00003246-200107000-00002. [CROSSREF]

14. Ferrer R, Artigas A, Levy MM, Blanco J, González-Díaz G, Garnacho-Montero J, et al; Edusepsis Study Group. Improvement in process of care and outcome after a multicenter severe sepsis educational program in Spain. JAMA. 2008 May 21;299(19):2294-303. doi: 10.1001/jama.299.19.2294. [CROSSREF]

15. Yébenes JC, Ruiz-Rodriguez JC, Ferrer R, Clèries M, Bosch A, Lorencio C, Rodriguez A, et al; SOCMIC (Catalonian Critical Care Society) Sepsis Working Group. Epidemiology of sepsis in Catalonia: analysis of incidence and outcomes in a European setting. Ann Intensive Care. 2017 Dec;7(1):19. doi: 10.1186/s13613-017-0241-1. [CROSSREF]

16. Dellinger RP, Levy MM, Rhodes A, Annane D, Gerlach H, Opal SM, et al; Surviving Sepsis Campaign Guidelines Committee including the Pediatric Subgroup. Surviving sepsis campaign: international guidelines for management of severe sepsis and septic shock: 2012. Crit Care Med. 2013 Feb;41(2):580-637. doi: 10.1097/CCM.0b013e31827e83af. [CROSSREF]

17. Parrillo JE, Parker MM, Natanson C, Suffredini AF, Danner RL, Cunnion RE, et al. Septic shock in humans. Advances in the understanding of pathogenesis, cardiovascular dysfunction, and therapy. Ann Intern Med. 1990 Aug 1;113(3):227-42. doi: 10.7326/0003-4819-113-3-227. [CROSSREF]

18. Marx JA, Hockberger RS, Walls RM. Rosen’s emergency medicine: concepts and clinical practice. 7th edition. Philadelphia, PA: Mosby/Elsevier; 2010.

19. Rumbus Z, Matics R, Hegyi P, Zsiboras C, Szabo I, Illes A, et al. Fever Is Associated with Reduced, Hypothermia with Increased Mortality in Septic Patients: A Meta-Analysis of Clinical Trials. PLoS One. 2017 Jan 12;12(1): e0170152. doi: 10.1371/journal.pone.0170152. [CROSSREF]


© Sva prava zadržana. Lekarska komora Srbije.

Skoči na vrh