Skip to main content
  • Trg Nikole Pašića br. 7, sprat IV, 11000 Beograd
  • info@smj.rs

logo bez bolda opt

Originalni rad

Korelacija citogenetike i stepena fibroze kostne srži u primarnoj mijelofibrozi

Vesna Đorđević1, Maja Peruničić-Jovanović2, Dijana Šefer1, Sandra Bižić-Radulović1, Ivan Soldatović3,4, Milena Todorović Balint1,4
  • Univerzitetski klinički centar Srbije, Klinika za hematologiju, Beograd, Srbija
  • Univerzitetski klinički centar Srbije, Služba za patohistologiju, Beograd, Srbija
  • Univerzitet u Beogradu, Medicinski fakultet, Institut za medicinsku statistiku i informatiku, Beograd, Srbija
  • Univerzitetski klinički centar Srbije, Klinika za hematologiju; Univerzitet u Beogradu, Medicinski fakultet, Beograd, Srbija

SAŽETAK

Uvod/Cilj: Primarna mijelofibroza je klonska mijeloproliferativna neoplazma koju karakterišu fibroza kostne srži i ekstramedularna hematopoeza. Fibroza često otežava aspiraciju i biopsiju kostne srži, što takođe otežava i dijagnozu bolesti. Uprkos tome, citogenetska analiza je moguća iz aspirata kostne srži ili iz periferne krvi. Kariotip je nezavisan prognostički parametar u primarnoj mijelofibrozi. Prognostički značaj stepena fibroze kostne srži u primarnoj mijelofibrozi je još uvek diskutabilan. Cilj studije bio je ispitati značaj fibroze kostne srži na ukupno preživljavanje pacijenata sa primarnom mijelofibrozom, kao i korelaciju kariotipa i stepena fibroze kostne srži ovih pacijenata.

Materijal i metode: Ispitivanje korelacije kariotipa i stepena fibroze kostne srži obuhvatilo je 120 od ukupno 136 pacijenata sa primarnom mijelofibrozom. Koristili smo stratifikaciju hromozomskih abnormalnosti prema preporukama prognostičkih skoring sistema: Lille, Mayo, Internacionalnog i Dinamičkog internacionalnog. Analiza kariotipa vršena je konvencionalnom citogenetskom metodom. Biopsije koštne srži pacijenata obojene su metodom Gordon Sweet.

Rezultati: Kod 136 pacijenata sa primarnom mijelofibrozom nije registrovana statistički značajna razlika (p = 0,084) u preživljavanju, bez obzira na stepen fibroze kostne srži. Takođe, nije registrovana korelacija između kariotipa ili hromozomskih aberacija različitog stepena rizika sa stepenom fibroze kostne srži (Lille p = 0,293; Mayo p = 0,108); Internacionalni prognostički skoring sistem p = 0,086; Dinamički internacionalni prognozni skoring sistem (p = 0,613) kod 120 pacijenata sa primarnom mijelofibrozom.

Zaključak: Iako nismo konstatovali korelaciju kariotipa i stepena fibroze kostne srži, smatramo da oba parametra treba da budu zastupljena u nekim od novih Prognoznih Skoring Sistema za primarnu mijelofibrozu.

UVOD

Primarna mijelofibroza (PMF) je klonska mijeloproliferativna neoplazma (MPN) koju karakterišu fibroza kostne srži (KS) i ekstramedularna hematopoeza [1],[2]. Pacijenti sa PMF-om su heterogeni na prezentaciji. Poznato je da nepovoljni prognostički faktori uključuju stariju dob, prisustvo konstitucionih simptoma, anemiju, smanjen ili povišen broj leukocita, trombocitopeniju, cirkulišuće mijeloblaste i prisustvo klonskih hromozomskih aberacija [3],[4].

Citogenetski podaci u PMF-i su često oskudni i neuverljivi. Njihov prognostički značaj ograničen je teškoćama u dobijanju metafaza dobrog kvaliteta iz aspirata KS [5]. Međutim, studije koje su izveštavale o uspešnoj citogenetici pokazale su da se rekurentne citogenetske abnormalnosti viđaju kod otprilike jedne trećine pacijenata pri postavljanju dijagnoze, i da se njihova učestalost povećava tokom bolesti. Najčešće aberacije u PMF-i (+1q, 13q-, 20q-, +9, +8) javljaju se kod dve trećine pacijenata sa patološkim kariotipom [6]. Druge abnormalnosti, kao što su balansirane translokacije, kompleksno aberantni kariotipovi i koegzistencija dva ili više nepovezana patološka klona, su retke. Ipak, citogenetika je jedan od osnovnih prognostičkih parametara u aktuelnim Prognoznim Skoring sistemima (PSS) u PMF-i.

Za razliku od citogenetike, fibroza je ključni histopatološki nalaz u biopsiji KS pacijenata sa PMF-om i predstavlja glavni dijagnostički kriterijum za PMF prema klasifikaciji Svetske zdravstvene organizacije (SZO) [7]. Fibroza je reaktivni fenomen koji nastaje zbog abnormalnosti sazrevanja megakariocita, koji oslobađaju povećane količine upalnih i fibrogenih citokina, a oni podstiču taloženje retikulina i kolagenih vlakana, stvaranje novih sudova i osteosklerozu [8].

Prema evropskom konsenzusu, fibroza KS procenjuje se u oblastima hematopoeze semikvantitativno, skalom od 4 nivoa: stepen 0 – odsutan; stepen 1 – slaba mreža retikulina sa mnogo ukrštanja, posebno u perivaskularnim područjima; stepen 2 – difuzno i gusto povećanje retikulina sa ekstenzivnim presecima, povremeno sa fokalnim snopovima kolagena i/ili fokalnom osteosklerozom; stepen 3 – difuzno i gusto povećanje retikulina sa ekstenzivnim presecima i grubim snopovima kolagena, često udruženim sa osteosklerozom [9]. Ovi kriterijumi su pojačani i revidirani novim kriterijumima SZO za dijagnozu PMF-a iz 2016. [10]. Još uvek ne postoji jasan stav o fibrozi KS kao prognostičkom parametru u PMF-u.

Cilj našeg istraživanja, čiji su rezultati predstavljeni u ovom radu, bio je ispitati postoji li korelacija između citogenetskih podataka i stepena fibroze KS u biopsiranim uzorcima pacijenata sa potvrđenom dijagnozom PMF-a. Korelaciju smo testirali korišćenjem PSS-a (Lille, Mayo, IPSS i DIPS), koji imaju najčešću i najdužu primenu u kliničkoj praksi za prognozu PMF-a. Osim toga, ovi PSS-i jasno definišu hromozomske aberacije kao nezavisan prognozni parametar za bolesnike sa PMF-om. Svaki od primenjenih PSS-a daje stratifikaciju kariotipa, bilo da je normalan ili aberantan, kao i hromozomske aberacije u prognozne grupe različitog stepena rizika (povoljan, nepovoljan, srednje povoljan-1, srednje povoljan-2), što je olakšalo ispitivanje korelacije kariotipa, odnosno hromozomskih aberacija različitog stepena rizika, sa stepenom fibroze KS na skali od 0-3 prema evropskom konsenzusu (MF-0, MF-1, MF-2, MF-3) [9].

PACIJENTI I METODE

Pacijenti

U periodu od januara 2004. do decembra 2010. godine, na Klinici za hematologiju Univerzitetskog kliničkog centra Srbije u Beogradu, dijagnostikovana su 144 pacijenta sa PMF-om. Svi pacijenti ispunjavali su dijagnostičke kriterijume SZO za PMF [11],[12]. Klinički, laboratorijski i patohistološki podaci, zajedno sa citogenetskim rezultatima, prikupljani su retrospektivno do 2013. godine. Pacijenti sa post-policitemijskom i post-esencijalnom trombocitemijskom mijelofibrozom (post-PV-MF i post-ET-MF) isključeni su iz studije.

Od 144 novodijagnostikovana pacijenata sa PMFom, izvještaj o patohistološkim nalazima bio je dostupan za 136 pacijenata (136/144). Citogenetska analiza nije bila moguća kod 16 od 136 pacijenata (16/136). Centralni deo ispitivanja ove studije predstavljaju klinički i dijagnostički parametri 120 pacijenata kod kojih je bilo moguće ispitati korelaciju kariotipa sa stepenom fibroze KS. Njihovi podaci su bili dostupni u kliničkoj arhivi. Kod 24 pacijenta, od ukupno 144 (24/144) sa dijagnozom PMF-a, koji su lečeni na klinici u navedenom periodu, nisu mogli biti uključeni u studiju jer nisu imali jedan od dva nalaza: patohistološki ili citogenetski. U vreme prikupljanja podataka za ovu studiju, 78 pacijenata (65%) bilo je živo, dok 42 pacijenta (35%) nije preživelo.

Podaci o aspiratima i biopsijama KS korišćeni za istraživanje uzeti su iz arhive uz saglasnost pacijenata ili njihovih porodica. Studiju je odobrio Etički komitet Univerzitetskog kliničkog centra Srbije u Beogradu.

METODE

Citogenetska analiza

Konvencionalna citogenetska analiza vršena je na metafazama dobijenim iz nestimulisanih ćelija iz aspirata KS ili iz kultura periferne krvi, korišćenjem prethodno objavljene tehnike [13]. Kariotipovi su interpretirani prema Međunarodnom sistemu za humanu citogenetsku nomenklaturu [14].

Patohistološka analiza

Biopsije KS obojene su metodom Gordon Sweet. Fibroza je ocenjena korišćenjem Bauermeister sistema iz 1971. godine [15] (skala 0–4) i konsenzusom revidovanog evropskog sistema (skala 0–3).

Statistika

Statistička analiza korelacije citogenetike i fibroze KS izvršena je korišćenjem nekoliko PSS-a. Preživljavanje se merilo od dijagnoze do poslednjeg kontakta ili smrti. Podaci su predstavljeni kao medijana (min-max) ili n (%). Razlika između Lile, IPSS, Mayo i DIPSS kateogrija po BMF analizirana je Mann-Whitney U testom (dve grupe) i Kruskal-Wallis testom (tri ili četiri grupe). Preživljavanje je procenjeno korišćenjem Kaplan-Meier krive i Log-rank testa za grupna poređenja. Sve analize obavljene su korišćenjem SPSS 20.0 (IBM Corp.). Vrednosti verovatnoće (p) ≤ 0,05 smatrane su statistički značajnim.

REZULTATI

S obzirom na činjenicu da je fibroza KS jedan od vodećih parametara za dijagnozu PMF-a i jedan od dva parametra ispitivanja u našoj studiji, testirali smo i ukupno preživljavanje kod 136 pacijenata sa PMF-om u zavisnosti od stepena fibroze KS. Statističko ispitivanje ukupnog preživljavanja pokazalo je da se vreme preživljavanja ne razlikuje statistički značajno u odnosu na stepen fibroze KS (p = 0,084). Međutim, u grupi ispitanika bio je mali broj pacijenata sa fibrozom stepena 0 (MF-0), svega tri. Iz tog razloga smo iz statistike isključili grupu pacijenata sa MF-0, nakon čega smo utvrdili da postoji statistički značajna razlika (p = 0,043) u preživljavanju pacijenata sa fibrozom stepena MF-1, MF-2 i MF-3.

Iz ove grupe pacijenata sa PMF-om odabrali smo 120 pacijenata koji su imali kompletne kliničke, patohistološke i citogenetske podatke. U tabeli 1 prikazane su njihove karakteristike u vreme postavljanja dijagnoze. Srednja starost je bila 65,5 godina (raspon 28–80); 45 pacijenata (37,5%) bilo je mlađe od 60 godina. Odnos žena i muškaraca bio je 47/72. Medijana završetka praćenja u 2013. godini iznosila je 83 meseca, pri čemu je zabeleženo 42 (35,0%) smrtnih slučajeva. Prisustvo konstitucionih simptoma bilo je primećeno kod 23 pacijenta (19,3%), hemoglobin < 100g/L kod 16 (13,3%), broj leukocita < 4 ili > 30 x 109 /L kod 15 (12,5%), broj trombocita < 100 x 109 /L kod 9 (7,5%), cirkulišućih blasta ≥ 1% kod 21 (17,5%) i splenomegalija kod 68 (56,7%) pacijenata. Normalan kariotip je bio zastupljen kod 88 pacijenata (88/120 ili 73,3%), a aberantan kod preostalih 32 bolesnika (32/120 ili 26,7%) (Tabela 1).

Tabela 1. Osnovne karakteristike 120 upisanih pacijenata

Tabela 1. Osnovne karakteristike 120 upisanih pacijenata

Svi pacijenti klasifikovani su prema Evropskom konsenzusu o stepenu fibroze KS [9]. Primeri morfoloških karakteristika PMF-a i stepena fibroze KS prikazani su na Slici 1. Stratifikacija pacijenata prema stepenu fibroze i citogenetskim podacima prikazani su u Tabeli 2. U redovima Tabele 2. dati su PSS-i i stratifikacija hromozomskih aberacija po prognoznim grupama različitog stepena rizika, dok su u kolonama tabele dati stratifikovani stepeni fibroze KS bolesnika sa skalom od 0-3. Distribucija broja pacijenata koji su imali adekvatan kariotip (normalan ili aberantan) ili hromozomske aberacije, određenog stepena rizika sa adekvatnim stepenom fibroze u KS prikazana je u tabeli. Pokazatelj da je distribucija pacijenata po broju i procentu tačna nalazi se u pretposlednjoj koloni, u kojoj je prikazan zbir ukupnog broja ispitanih bolesnika. Za svaki PSS ukupan broj bolesnika mora biti 120 (n = 120), što znači da i zbir procentualne zastupljenosti bolesnika sa odgovarajućim kariotipom ili hromozomskim aberacijama i sa određenim stepenom fibroze KS mora biti 100%.

Slika 1. MF-3, Gordon Sweet x200, Gusta retikulinska vlakna i snopovi kolagena

Slika 1. MF-3, Gordon Sweet x200, Gusta retikulinska vlakna i snopovi kolagena

Distrubucija fibroze KS naših pacijenata (n = 120) bila je takva da je najveći broj (n = 55 ili 45,8%) imao stepen fibroze MF-2, slede pacijenti sa stepenom fibroze MF-3 (n = 42 ili 35%), manje je pacijenata bilo sa fibrozom MF-1 (n = 20 ili 16,7%), i kao što smo pomenuli, najmanje je bilo pacijenata sa fibrozom MF-0 (n = 3 ili 2,5%) (Tabela 2).

Tabela 2. Stratifikacija 120 pacijenata sa primarnom mijelofibrozom prema citogenetskim podacima iz aktuelnih prognostičkih sistema bodovanja i evropskog konsenzusa o stepenovanju fibroze koštane srži

Tabela 2. Stratifikacija 120 pacijenata sa primarnom mijelofibrozom prema citogenetskim podacima iz aktuelnih prognostičkih sistema bodovanja i evropskog konsenzusa o stepenovanju fibroze koštane srži

Statistička analiza korelacije fibroze KS i kariotipa, korišćenjem Lille PSS-a [3] za citogenetiku, nije pokazala značajnu statističku razliku (p = 0,293) (Tabela 2). Ne postoji korelacija između normalnog ili aberantnog kariotipa sa određenim stepenom fibroze u KS pacijenata. U grupi pacijenata sa normalnim kariotipom (povoljan) najviše je bilo pacijenata sa fibrozom MF-2 (50,0%), zatim MF-3 (30,7%) i MF-1 (19,3%). U grupi pacijenata sa aberantnim kariotipom (nepovoljan) najviše ih je bilo sa stepenom fibroze MF-3 (46,9%), zatim MF-2 (34,4%) i pacijenata sa fibrozom MF-1 i MF-0 (9,4%) (Tabela 2).

Korišćenjem citogenetske stratifikacije Mayo PSS-a [16] za ispitivanje povezanosti kariotipa i stepena fibroze KS nije potvrđena statistički značajna razlika u učestalosti stepena fibroze KS između posmatranih grupa pacijenata sa različitim kariotipom (p = 0,108) (Tabela 2). Najviše pacijenata sa stepenom fibroze MF-2 (50,0%) bilo je kod pacijenata sa normalnim kariotipom (povoljan). U grupi pacijenata sa aberacijama 13q- ili 20q- (srednji) najviše je bilo pacijenata sa MF-3 (80,0%) i jedan pacijent (20,0%) sa MF-2. Nije bilo pacijenata sa stepenom fibroze KS MF-1 i MF-0.

Kod pacijenata sa drugim hromozomskim aberacijama u kariotipu, najviše je bilo pacijenata sa stepenom fibroze KS MF-3 (40,7%), slede pacijenti sa MF-2 fibrozom (37,0%), pa pacijenti sa stepenom fibroze MF-1 i MF-0 sa istom učestalošću (9,4%).

Ispitivanjem povezanosti fibroze KS i kariotipa korišćenjem IPSS-a [17], takođe je utvrđeno da nema značajne statističke razlike u učestalosti stepena fibroze KS (p = 0,086) (Tabela 2). Ne postoji povezanost između kariotipa i hromozomskih aberacija različitog stepena značaja (povoljan, srednji-1, srednji-2, nepovoljan) sa stepenom fibroze KS. U grupi pacijenata sa povoljnim hromozomskim aberacijama (+9 ili 13q- ili 20q-) najviše je bilo pacijenata sa fibrozom MF-3 (62,5%), zatim pacijenata sa MF-2 (25,0%), jedan pacijent je bio sa MF-0 (12,5%). Nije bilo pacijenata sa fibrozom MF-1. Distribucija stepena fibroze KS kod pacijenata sa normalnim kariotipom (srednji-1) bila je ista kao kod primene Lille i Mayo PSS- a. U grupi pacijenata sa drugim hromozomskim abnormalnostima (srednji-2) najviše je bilo pacijenata sa MF-2 (42,9%), zatim sa fibrozom MF-3 (33,3%) i pacijenti sa fibrozom MF-1 (14,3%). Najmanje je bilo pacijenata sa fibrozom MF-0 (9,5%). U grupi pacijenata sa trizomijom hromozoma 8 i kompleksnim kariotipom (nepovoljan) bili su samo pacijenti sa fibrozom MF-3 (100,0%).

Primenom DIPSS-a [18] takođe nije registrovana statistički značajna povazanost (p = 0,613) između citogenetskih rezultata i dokumentovanog stepena fibroze KS. Prema preporukama DIPSS-a, pacijenti su svrstani u samo dve prognozne kategorije na osnovu nalaza kariotipa. Povoljnu kategoriju čine hromozomske aberacije koje predstavljaju dobar prognozni parametar, kao i u prethodno pomenutim PSS-ima, neke druge aberacije (t/dup(1q), druge solo i dvostruke povoljne aberacije)), kao i normalan kariotip. Nepovoljnu kategoriju predstavljaju nepovoljne hromozomske aberacije kao i u IPSS-u (+8, kompleksan kariotip), kao i druge (-5/5q-, -7/7q-, i(17q), inv(3), 12p-, 11q23). U grupi pacijenata sa povoljnim kariotipskim karakteristikama najviše ih je bilo sa stepenom fibroze MF-2 (46,8%), zatim slede pacijenti sa MF-3 stepenom fibroze (33.9%), zatim pacijenti sa MF-1(17,4%), a najmanje je bilo pacijenata sa MF-0 stepenom fibroze KS (1,9%). Kod pacijenata sa nepovoljnim kariotipskim izmenama, stepen fibroze KS MF-3 bio je registrovan kod najvećeg broja pacijenata (45,4%), zatim slede pacijenti sa fibrozom gradusa MF-2 (36,4%). Pacijenti sa MF-1 i MF-0 stepenom fibroze bili su zastupljeni sa istom učestalošću (9,1%).

DISKUSIJA

Ukupno preživljavanje u PMF-i zavisi od kliničkih, laboratorijskih, citogenetskih i molekularnih karakteristika bolesti. Na njega utiču starost pacijenta, fizičko stanje i komorbiditeti. U to svrhu su kreirani mnogi PSS-i, koji kombinacijom svih ovih podataka omogućavaju svrstavanje pacijenata sa PMF-om u kategorije sa različitim nivoom rizika. Imperativ stratifikacije pacijenata sa PMF-om na osnovu stepena rizika je odabir što povoljnije, personalizovane terapije, koja će omogućiti pacijentu kvalitetniji život i duže preživljavanje.

U istoriji primene PSS-a u PMF-i, citogenetika je zauzela poziciju nezavisnog parametra u prognozi bolesti. U prvim ispitivanjima preživljavanja pacijenata u odnosu na citogenetiku, procenjeno je da je normalan kariotip povoljan, a aberantan kariotip nepovoljan prognozni parametar [3]. Kasnije je ustanovljeno da su neke hromozomske aberacije (+9, 13q-, 20q-) bile povezane sa dužim preživljavanjem u odnosu na normalan kariotip. Ove aberacije definisane su kao dobar prognozni parametar [16]. Neki drugi kariotipski rearanžmani (+8 ili kompleksani kariotip, -5/5q-, -7/7q-, 11q23, i(17q), inv(3), 12p-) dovođeni su u vezu sa kratkim preživljavanjem pacijenata, i po drugim PSS-a definisani su kao loš prognozni parametar [17],[18]. Sve u svemu, citogenetska analiza i kariotip imaju značajno mesto u dijagnostici PMF-a, ali još značajnije mesto u prognozi PMF-a.

Suprotna je situacija sa stepenom fibroze KS kod PMF-a i uopšte kod MPN-i. Fibroza KS značajno različitog stepena može biti povezana sa tri glavna entiteta MPN-i (policitemijom verom – PV, esencijalnom trombocitemijom – ET i primarnom mijelofibrozom – PMF), bilo pri prezentaciji, kao kod PMF-e, ili nakon progresije bolesti PV-e i ET-e. Ažurirana klasifikacija SZO iz 2008. usvojila je Evropski konsenzus o ocenjivanju fibroze KS [9], četvorostepeni sistem sa ocenama 0–3 [7]. Razvoj fibroze KS predstavlja postepenu evoluciju odsutne ili minimalne retikulinske fibroze, do izražene retikulinske i/ili kolagenske fibroze često povezane sa osteosklerozom, a precizno određivanje stepena fibroze je od suštinskog značaja, kako za početnu klasifikaciju MPN-i, tako i za identifikaciju progresije bolesti [19]. Iako je fibroza KS glavni dijagnostički kriterijum za PMF, stepen fibroze nije uključen u konvencionalne PSS-e. Nedavno je naglašeno da je tačna procena stepena fibroze KS ključna tačka za predviđanje prognoze PMF-e [8].

Analizom ukupnog preživljavanja svih 136 pacijenata sa PMF-om, u zavisnosti od stepena fibroze KS, dobili smo rezultat da ne postoji (p = 0,084) statistička značajnost u preživljavanju. U tom slučaju možemo doneti kontraverzni zaključak da stepen fibroze nije značajan činilac za preživljavanje kod pacijenata sa PMF-om, iako je jedan od osnovnih dijagnostičkih kriterijuma. Međutim, kada smo analizu ponovili bez 3 pacijenta sa stepenom fibroze MF-0, dobijena je statistička značajnost u preživljavanju (p = 0,043). Isključivanjem samo tri pacijenta sa stepenom fibroze MF-0 iz grupe od 136 pacijenata sa PMF-om, potvrđeno je da fibroza ipak utiče na ukupno preživljavanje kod PMF-e. To takođe sugeriše da bi trebalo dobro razmotriti sve dijagnostičke parametre pre donošenja definitivne dijagnoze da se radi o bolesti PMF-i, ili o eventualnoj transformaciji primarne bolesti PV-e i ET-e u sekundarnu bolest mijelofibrozu.

Većina naših pacijenata imala je fibrozu KS stepena MF-2 i MF-3 (46% i 35%). Skoro trećina pacijenata je imala MF-3, što je veoma interesantno s obzirom na činjenicu da se naša retrospektivna studija odnosi na podatke pacijenta prikupljenim tokom primarnih specijalističkih pregleda i prilikom postavljanja inicijalne dijagnoze.

Prema nekim literaturnim podacima [20] u pre fibrotičnoj fazi PMF-e (stepen fibroze MF-0), aberantan kariotip zastupljen je kod 18% pacijenata, a nepovoljno aberantan kariotip (≥ 3 aberacije, +8, -5/5q-, -7/7q-, i(17q), inv(3), 12p-, 11q23, kompleksan kariotip) kod 4–8% slučajeva. Iz tih podataka možemo zaključiti da niži stepen fibroze KS (MF-0 i MF-1) korelira sa povoljnim hromozomskim aberacijama i normalnim kariotipom i obrnuto, viši stepeni fibroze (MF-2 i MF-3) KS je u korelaciji sa nepovoljnom citogenetikom. Sličnu analizu smo uradili u našoj grupi bolesnika. Koristili smo jednostavne kategorizacije kariotipa (normalan, aberantan), po preporukama Lille PSS-a [3]. Primenili smo i naprednije kategorizacije kariotipa koje sadrže određene hromozomske aberacije (+9, 13q-,20q-, +8, kompleksan kariotip) sa različitim stepenom nepovoljnosti, kao što su Mayo PSS-em [16] i IPSS-em [17]. Takođe, primenjen je DIPSS-em [18] koji predlaže samo dve kategorije kariotipa sa definisanim povoljnim i nepovoljnim hromozomskim aberacijama. Ni u jednom od primenjenih PSS-a nije registrovana statistička značajnost u korelaciji kariotipa i stepena fibroze KS (Lille p = 0,293; Mayo p = 0,108; IPSS p = 0,086; DIPSS p = 0,613) (Tabela 2).

Naš osnovni cilj u radu je bio da testiramo povezanost, odnosno korelaciju citogenetskih rezultata i patohistoloških rezultata pacijenata sa dijagnozom PMF-e, sa pretpostavkom da postoji povezanost ova dva dijagnostička, prognostička parametra. Činjenica je da smo koristili PSS-e po kojima su normalan ili aberantan kariotip, odnosno hromozomske aberacije stratifikovane u prognozne kategorije na osnovu njihovag uticaja na ukupno preživljavanje pacijenata sa PMF-om. S druge strane, fibroza KS je nepovoljan dijagnostički nalaz za pacijente sa PMF-om i što je gradus fibroze veći, bolest je u višem stadijumu. Na osnovu ovih činjenica očekivali smo da će postojati pozitivna povezanost ili direktna korelacija citogenetskih i patohistoloških nalaza, odnosno da će aberantan kariotip ili „nepovoljne” hromozomske aberacije biti češće registrovane kod pacijenata sa stepenom fibroze MF-2 i MF-3, što bi se verifikovalo rezultatima statističkih analiza. Međutim, naši rezulati su suprotni, nije dokazana direkta korelacija prognozno „nepovoljnih” hromozomskih aberacija sa višim stepenima fibroze KS (MF-2 i MF-3), niti korelacija normalnog kariotipa i „povoljnih” hromozomskih aberacija sa stepenom fibroze KS MF-0 i MF-1u PMF-i.

ZAKLJUČAK

Koliko nam je poznato, naša studija je prvi pokušaj ispitivanja korelacije citogenetike i patohistologije, ova dva važna dijagnostička i prognostička parametra za PMF-u. Studija obuhvata 136 pacijenata sa PMF-om, što je relativno veliki broj pacijenata na dijagnozi za jedan kliničko, dijagnostički centar na Zapadnom Balkanu. Kod 120 pacijenata testirana je korelacija citogenetskih rezultata i patohistoloških podataka o stepenu fibroze KS, primenom korisnih PSS-a. Iako smo očekivali pozitivnu korelaciju između kariotipa (normalan, aberantan) i hromozomskih aberacija različitog stepena prognoze (povoljan, nepovoljan) sa stepenom fibroze KS po preporukama Evropskog konsenzusa, dobili smo suprotan rezultat. Ne postoji korelacija tipa kariotipa, odnosno hromozomskih aberacija različitog stepena prognoze sa stepenom fibroze KS kod bolesnika sa PMF-om. Ipak, naša je namera da se nastavi sa ispitivanjem korelacije stepena fibroze KS sa citogenetikom kao i “driver” mutacijama u PMF-u, kroz neku buduću, prospektivnu studiju.

SKRAĆENICE

PMF – primarna mijelofibroza
MPN – mijeloproliferativna neoplazma
KS – kosna srž
PSS – prognostički skoring sistem
SZO – svetska zdravstvena organizacija
PV – policitemija vera
ET – esencijalna trombocitemija

Dodatak:

Ovaj rad predstavlja prikaz nekih od rezultata naučno istraživačkog ispitivanja dr sc. Vesne Đorđević radi izrade doktorske teze pod nazivom „Tip i učestalost hromozomskih aberacija i značaj molekularnog markera JAK2V617F u primarnoj mijelofibrozi”.

  • Sukob interesa:
    Nije prijavljen

Informacije

Volumen 6 Broj 1

Volumen 6 Broj 1

Mart 2025

Strane 52-63

  • Ključne reči:
    primarna mijelofibroza, kariotip, biopsija kostne srži
  • Primljen:
    25 Februar 2025
  • Revidiran:
    24 Mart 2025
  • Prihvaćen:
    26 Mart 2025
  • Objavljen online:
    31 Mart 2025
  • DOI:
    10.5937/smclk6-57050
  • Kako citirati ovaj članak:
    Đorđević V, Peruničić Jovanović M, Šefer D, Bižić Radulović S, Soldatović I, Todorović Balint M. Correlation of cytogenetics and grade of bone marrow fibrosis in primary myelofibrosis. Serbian Journal of the Medical Chamber. 2025;6(1):52-63. doi: 10.5937/smclk6-57050
Preuzimanje citata
Autor za korespodenciju

Vesna Đorđević
Klinika za hematologiju, Univerzitetski klinički centar Srbije
Dr Koste Todorovića 2, 11000 Beograd, Srbija
Elektronska adresa: Ova email adresa je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript u vašem brauzeru da biste je videli.

1. Pizzi M, Croci GA, Ruggeri M, Tabano S, Dei Tos AP, Sabattini E, et al. The classification of myeloproliferative neoplasms: rationale, historical background and future perspectives with focus on unclassifiable cases. Cancers (Basel). 2021 Nov 12;13(22):5666. doi: 10.3390/cancers13225666. [CROSSREF]

2. Arber DA, Orazi A, Hasserjian RP, Borowitz MJ, Calvo KR, Kvasnicka HM, et al. International consensus classification of myeloid neoplasms and acute leukemias: integrating morphologic, clinical, and genomic data. Blood 2022 Sep 15;140(11):1200-1228.doi: 10.1182/blood.2022015850. [CROSSREF]

3. Dupriez B, Morel P, Demory JL, Lai JL, Simon M, Plantier I, et al. Prognostic factors in agnogenic myeloid metaplasia: a report on 195 cases with a new scoring system. Blood. 1996 Aug 1;88(3):1013-8. doi: 10.1182/blood. V88.3.1013.1013. [CROSSREF]

4. Tefferi A, Gangat N, Animesh Pardanani A, Crispino JD. Myelofibrosis: genetic characteristics and the emerging therapeutic landscape. Cancer Res. 2022 Mar 3;82(5):749–763. doi: 10.1158/0008-5472.CAN-21-2930. [CROSSREF]

5. Djordjevic V, Dencic-Fekete M, Jovanovic J, Bizic S, Jankovic G, Bogdanovic A, et al. Cytogenetics of agnogenic myeloid metaplasia: a study of 61 patients. Cancer Genet Cytogenet. 2007 Feb;173(1):57-62. doi:10.1016/j.cancergencyto.2006.09.021. [CROSSREF]

6. Đorđević V, Denčić-Fekete M, Jovanović J, Soldatović I, Janković G, Bogdanović A. Significance of cytogenetic-risk categories and refined international prognostic scoring system for overall survival in primary myelofibrosis: a single-center experience. Vojnosanit Pregl. 2020;77(5):516-24. doi: 10.2298/ VSP171129117D. [CROSSREF]

7. Thiele J, Kvasnicka HM, Tefferi A, et al. Primary myelofibrosis. In: Swerdlow SH, Campo E, Harris NL, Jaffe ES, Pileri SA, Stein H, Thiele J, Vardiman JW, editors. WHO classification of tumors of haematopoietic and lymphoid tissues, 4th ed. Lyon, France: IARC Press; 2008. p. 44-7.

8. Guglielmelli P, Rotunno G, Pacilli A, Rumi E, Rosti V, Delaini F, et al. Prognostic impact of bone marrow fibrosis in primary myelofibrosis. A study of the AGIMM group on 490 patients. Am J Hematol. 2016 Sep;91(9):918-22. doi: 10.1002/ajh.24442. [CROSSREF]

9. Thiele J, Kvasnicka HM, Facchetti F, Franco V, Walt JVD, Orazi A. European consensus on grading bone marrow fibrosis and assessment of cellularity. Haematologica. 2005 Aug 90(8):1128-32. Available from: https://haematologica.org/article/view/3634. [HTTP]

10. Arber DA, Orazi A, Hasserjian R, Tkiele J, Borowitz MJ, Le Beau MM, et al. The 2016 revision to the World Health Organization classification of myeloid neoplasms and acute leukemia. Blood. 2016 May 19;127(20):2391-405. doi: 10.1182/blood-2016-03-643544. Erratum in: Blood. 2016 Jul 21;128(3):462-3. doi:10.1182/blood-2016-06-721662. [CROSSREF]

11. Vardiman JW, Harris NL, Brunning RD. The World Health Organization (WHO) classification of the myeloid neoplasms. Blood. 2002 Oct 1;100(7): 2292-302. doi: 10.1182/blood-2002-04-1199. [CROSSREF]

12. Vardiman JW, Thiele J, Arber DA, Brunning RD, Borowitz MJ, Porwit A, et al. The 2008 revision of the World Health Organization (WHO) classification of myeloid neoplasms and acute leukemia: rationale and important changes. Blood. 2009 Jul 30;114(5):937-51. doi: 10.1182/blood-2009-03-209262. [CROSSREF]

13. Novak A, Kruskic M, Ludoski M, Jurukovski V. Rapid method for obtaining high-quality chromosome banding in the study of hematopoietic neoplasia. Cancer Genet Cytogenet. 1994 Jun;74(2):109-14. doi: 10.1016/0165- 4608(94)90007-8. [CROSSREF]

14. Hastings RJ, Moore S, Chia N, editors. ISCN 2024 – An International System for Human Cytogenomic Nomenclature (2024). Cytogenet Genome Res. 2024;164(Suppl 1):1-224. doi: 10.1159/000538512. [CROSSREF]

15. Bauermeister DE. Quantitation of Bone Marrow Reticulin-A Normal Range. Am J Clin Pathol. 1971 Jul;56(1):24-31. doi: 10.1093/ajcp/56.1.24. [CROSSREF]

16. Tefferi A, Dingli D, Li CY, Dewald GW. Prognostic diversity among cytogenetic abnormalities in myelofibrosis with myeloid metaplasia. Cancer. 2005 Oct 15;104(8):1656-60. doi: 10.1002/cncr.21358. [CROSSREF]

17. Hussein K, Pardanani AD, Van Dyke DL, Hanson CA, Tefferi A. International Prognostic Scoring System – independent cytogenetic risk categorization in primary myelofibrosis. Blood. 2010 Jan 21;115(3):496-9. doi: 10.1182/blood-2009-08-240135. [CROSSREF]

18. Caramazza D, Begna KH, Gangat N, Vaidya R, Siragusa S, Van Dyke DL, et al. Refined cytogenetic-risk categorization for overall and leukemia-free survival in primary myelofibrosis: a single center study of 433 patients. Leukemia. 2011 Jan;25(1):82-8. doi: 10.1038/leu.2010.234. [CROSSREF]

19. Pozdnyakova O, Wu K, Patki A, Rodig SJ, Thiele J, Hasserjian RP. High concordance in grading reticulin fibrosis and cellularity in patients with myeloproliferative neoplasms. Mod Pathol. 2014 Nov;27(11):1447-54. doi: 10.1038/ modpathol.2014.69. [CROSSREF]

20. Gianelli U, Thiele J, Orazi A, Gangat N, Vannucchi AM, Tefferi A, et. International Consensus Classification of myeloid and lymphoid neoplasms: myeloproliferative neoplasms. Virchows Arch. 2023 Jan;482(1):53-68. doi: 10.1007/ s00428-022-03480-8. [CROSSREF]

LITERATURA

1. Pizzi M, Croci GA, Ruggeri M, Tabano S, Dei Tos AP, Sabattini E, et al. The classification of myeloproliferative neoplasms: rationale, historical background and future perspectives with focus on unclassifiable cases. Cancers (Basel). 2021 Nov 12;13(22):5666. doi: 10.3390/cancers13225666. [CROSSREF]

2. Arber DA, Orazi A, Hasserjian RP, Borowitz MJ, Calvo KR, Kvasnicka HM, et al. International consensus classification of myeloid neoplasms and acute leukemias: integrating morphologic, clinical, and genomic data. Blood 2022 Sep 15;140(11):1200-1228.doi: 10.1182/blood.2022015850. [CROSSREF]

3. Dupriez B, Morel P, Demory JL, Lai JL, Simon M, Plantier I, et al. Prognostic factors in agnogenic myeloid metaplasia: a report on 195 cases with a new scoring system. Blood. 1996 Aug 1;88(3):1013-8. doi: 10.1182/blood. V88.3.1013.1013. [CROSSREF]

4. Tefferi A, Gangat N, Animesh Pardanani A, Crispino JD. Myelofibrosis: genetic characteristics and the emerging therapeutic landscape. Cancer Res. 2022 Mar 3;82(5):749–763. doi: 10.1158/0008-5472.CAN-21-2930. [CROSSREF]

5. Djordjevic V, Dencic-Fekete M, Jovanovic J, Bizic S, Jankovic G, Bogdanovic A, et al. Cytogenetics of agnogenic myeloid metaplasia: a study of 61 patients. Cancer Genet Cytogenet. 2007 Feb;173(1):57-62. doi:10.1016/j.cancergencyto.2006.09.021. [CROSSREF]

6. Đorđević V, Denčić-Fekete M, Jovanović J, Soldatović I, Janković G, Bogdanović A. Significance of cytogenetic-risk categories and refined international prognostic scoring system for overall survival in primary myelofibrosis: a single-center experience. Vojnosanit Pregl. 2020;77(5):516-24. doi: 10.2298/ VSP171129117D. [CROSSREF]

7. Thiele J, Kvasnicka HM, Tefferi A, et al. Primary myelofibrosis. In: Swerdlow SH, Campo E, Harris NL, Jaffe ES, Pileri SA, Stein H, Thiele J, Vardiman JW, editors. WHO classification of tumors of haematopoietic and lymphoid tissues, 4th ed. Lyon, France: IARC Press; 2008. p. 44-7.

8. Guglielmelli P, Rotunno G, Pacilli A, Rumi E, Rosti V, Delaini F, et al. Prognostic impact of bone marrow fibrosis in primary myelofibrosis. A study of the AGIMM group on 490 patients. Am J Hematol. 2016 Sep;91(9):918-22. doi: 10.1002/ajh.24442. [CROSSREF]

9. Thiele J, Kvasnicka HM, Facchetti F, Franco V, Walt JVD, Orazi A. European consensus on grading bone marrow fibrosis and assessment of cellularity. Haematologica. 2005 Aug 90(8):1128-32. Available from: https://haematologica.org/article/view/3634. [HTTP]

10. Arber DA, Orazi A, Hasserjian R, Tkiele J, Borowitz MJ, Le Beau MM, et al. The 2016 revision to the World Health Organization classification of myeloid neoplasms and acute leukemia. Blood. 2016 May 19;127(20):2391-405. doi: 10.1182/blood-2016-03-643544. Erratum in: Blood. 2016 Jul 21;128(3):462-3. doi:10.1182/blood-2016-06-721662. [CROSSREF]

11. Vardiman JW, Harris NL, Brunning RD. The World Health Organization (WHO) classification of the myeloid neoplasms. Blood. 2002 Oct 1;100(7): 2292-302. doi: 10.1182/blood-2002-04-1199. [CROSSREF]

12. Vardiman JW, Thiele J, Arber DA, Brunning RD, Borowitz MJ, Porwit A, et al. The 2008 revision of the World Health Organization (WHO) classification of myeloid neoplasms and acute leukemia: rationale and important changes. Blood. 2009 Jul 30;114(5):937-51. doi: 10.1182/blood-2009-03-209262. [CROSSREF]

13. Novak A, Kruskic M, Ludoski M, Jurukovski V. Rapid method for obtaining high-quality chromosome banding in the study of hematopoietic neoplasia. Cancer Genet Cytogenet. 1994 Jun;74(2):109-14. doi: 10.1016/0165- 4608(94)90007-8. [CROSSREF]

14. Hastings RJ, Moore S, Chia N, editors. ISCN 2024 – An International System for Human Cytogenomic Nomenclature (2024). Cytogenet Genome Res. 2024;164(Suppl 1):1-224. doi: 10.1159/000538512. [CROSSREF]

15. Bauermeister DE. Quantitation of Bone Marrow Reticulin-A Normal Range. Am J Clin Pathol. 1971 Jul;56(1):24-31. doi: 10.1093/ajcp/56.1.24. [CROSSREF]

16. Tefferi A, Dingli D, Li CY, Dewald GW. Prognostic diversity among cytogenetic abnormalities in myelofibrosis with myeloid metaplasia. Cancer. 2005 Oct 15;104(8):1656-60. doi: 10.1002/cncr.21358. [CROSSREF]

17. Hussein K, Pardanani AD, Van Dyke DL, Hanson CA, Tefferi A. International Prognostic Scoring System – independent cytogenetic risk categorization in primary myelofibrosis. Blood. 2010 Jan 21;115(3):496-9. doi: 10.1182/blood-2009-08-240135. [CROSSREF]

18. Caramazza D, Begna KH, Gangat N, Vaidya R, Siragusa S, Van Dyke DL, et al. Refined cytogenetic-risk categorization for overall and leukemia-free survival in primary myelofibrosis: a single center study of 433 patients. Leukemia. 2011 Jan;25(1):82-8. doi: 10.1038/leu.2010.234. [CROSSREF]

19. Pozdnyakova O, Wu K, Patki A, Rodig SJ, Thiele J, Hasserjian RP. High concordance in grading reticulin fibrosis and cellularity in patients with myeloproliferative neoplasms. Mod Pathol. 2014 Nov;27(11):1447-54. doi: 10.1038/ modpathol.2014.69. [CROSSREF]

20. Gianelli U, Thiele J, Orazi A, Gangat N, Vannucchi AM, Tefferi A, et. International Consensus Classification of myeloid and lymphoid neoplasms: myeloproliferative neoplasms. Virchows Arch. 2023 Jan;482(1):53-68. doi: 10.1007/ s00428-022-03480-8. [CROSSREF]

1. Pizzi M, Croci GA, Ruggeri M, Tabano S, Dei Tos AP, Sabattini E, et al. The classification of myeloproliferative neoplasms: rationale, historical background and future perspectives with focus on unclassifiable cases. Cancers (Basel). 2021 Nov 12;13(22):5666. doi: 10.3390/cancers13225666. [CROSSREF]

2. Arber DA, Orazi A, Hasserjian RP, Borowitz MJ, Calvo KR, Kvasnicka HM, et al. International consensus classification of myeloid neoplasms and acute leukemias: integrating morphologic, clinical, and genomic data. Blood 2022 Sep 15;140(11):1200-1228.doi: 10.1182/blood.2022015850. [CROSSREF]

3. Dupriez B, Morel P, Demory JL, Lai JL, Simon M, Plantier I, et al. Prognostic factors in agnogenic myeloid metaplasia: a report on 195 cases with a new scoring system. Blood. 1996 Aug 1;88(3):1013-8. doi: 10.1182/blood. V88.3.1013.1013. [CROSSREF]

4. Tefferi A, Gangat N, Animesh Pardanani A, Crispino JD. Myelofibrosis: genetic characteristics and the emerging therapeutic landscape. Cancer Res. 2022 Mar 3;82(5):749–763. doi: 10.1158/0008-5472.CAN-21-2930. [CROSSREF]

5. Djordjevic V, Dencic-Fekete M, Jovanovic J, Bizic S, Jankovic G, Bogdanovic A, et al. Cytogenetics of agnogenic myeloid metaplasia: a study of 61 patients. Cancer Genet Cytogenet. 2007 Feb;173(1):57-62. doi:10.1016/j.cancergencyto.2006.09.021. [CROSSREF]

6. Đorđević V, Denčić-Fekete M, Jovanović J, Soldatović I, Janković G, Bogdanović A. Significance of cytogenetic-risk categories and refined international prognostic scoring system for overall survival in primary myelofibrosis: a single-center experience. Vojnosanit Pregl. 2020;77(5):516-24. doi: 10.2298/ VSP171129117D. [CROSSREF]

7. Thiele J, Kvasnicka HM, Tefferi A, et al. Primary myelofibrosis. In: Swerdlow SH, Campo E, Harris NL, Jaffe ES, Pileri SA, Stein H, Thiele J, Vardiman JW, editors. WHO classification of tumors of haematopoietic and lymphoid tissues, 4th ed. Lyon, France: IARC Press; 2008. p. 44-7.

8. Guglielmelli P, Rotunno G, Pacilli A, Rumi E, Rosti V, Delaini F, et al. Prognostic impact of bone marrow fibrosis in primary myelofibrosis. A study of the AGIMM group on 490 patients. Am J Hematol. 2016 Sep;91(9):918-22. doi: 10.1002/ajh.24442. [CROSSREF]

9. Thiele J, Kvasnicka HM, Facchetti F, Franco V, Walt JVD, Orazi A. European consensus on grading bone marrow fibrosis and assessment of cellularity. Haematologica. 2005 Aug 90(8):1128-32. Available from: https://haematologica.org/article/view/3634. [HTTP]

10. Arber DA, Orazi A, Hasserjian R, Tkiele J, Borowitz MJ, Le Beau MM, et al. The 2016 revision to the World Health Organization classification of myeloid neoplasms and acute leukemia. Blood. 2016 May 19;127(20):2391-405. doi: 10.1182/blood-2016-03-643544. Erratum in: Blood. 2016 Jul 21;128(3):462-3. doi:10.1182/blood-2016-06-721662. [CROSSREF]

11. Vardiman JW, Harris NL, Brunning RD. The World Health Organization (WHO) classification of the myeloid neoplasms. Blood. 2002 Oct 1;100(7): 2292-302. doi: 10.1182/blood-2002-04-1199. [CROSSREF]

12. Vardiman JW, Thiele J, Arber DA, Brunning RD, Borowitz MJ, Porwit A, et al. The 2008 revision of the World Health Organization (WHO) classification of myeloid neoplasms and acute leukemia: rationale and important changes. Blood. 2009 Jul 30;114(5):937-51. doi: 10.1182/blood-2009-03-209262. [CROSSREF]

13. Novak A, Kruskic M, Ludoski M, Jurukovski V. Rapid method for obtaining high-quality chromosome banding in the study of hematopoietic neoplasia. Cancer Genet Cytogenet. 1994 Jun;74(2):109-14. doi: 10.1016/0165- 4608(94)90007-8. [CROSSREF]

14. Hastings RJ, Moore S, Chia N, editors. ISCN 2024 – An International System for Human Cytogenomic Nomenclature (2024). Cytogenet Genome Res. 2024;164(Suppl 1):1-224. doi: 10.1159/000538512. [CROSSREF]

15. Bauermeister DE. Quantitation of Bone Marrow Reticulin-A Normal Range. Am J Clin Pathol. 1971 Jul;56(1):24-31. doi: 10.1093/ajcp/56.1.24. [CROSSREF]

16. Tefferi A, Dingli D, Li CY, Dewald GW. Prognostic diversity among cytogenetic abnormalities in myelofibrosis with myeloid metaplasia. Cancer. 2005 Oct 15;104(8):1656-60. doi: 10.1002/cncr.21358. [CROSSREF]

17. Hussein K, Pardanani AD, Van Dyke DL, Hanson CA, Tefferi A. International Prognostic Scoring System – independent cytogenetic risk categorization in primary myelofibrosis. Blood. 2010 Jan 21;115(3):496-9. doi: 10.1182/blood-2009-08-240135. [CROSSREF]

18. Caramazza D, Begna KH, Gangat N, Vaidya R, Siragusa S, Van Dyke DL, et al. Refined cytogenetic-risk categorization for overall and leukemia-free survival in primary myelofibrosis: a single center study of 433 patients. Leukemia. 2011 Jan;25(1):82-8. doi: 10.1038/leu.2010.234. [CROSSREF]

19. Pozdnyakova O, Wu K, Patki A, Rodig SJ, Thiele J, Hasserjian RP. High concordance in grading reticulin fibrosis and cellularity in patients with myeloproliferative neoplasms. Mod Pathol. 2014 Nov;27(11):1447-54. doi: 10.1038/ modpathol.2014.69. [CROSSREF]

20. Gianelli U, Thiele J, Orazi A, Gangat N, Vannucchi AM, Tefferi A, et. International Consensus Classification of myeloid and lymphoid neoplasms: myeloproliferative neoplasms. Virchows Arch. 2023 Jan;482(1):53-68. doi: 10.1007/ s00428-022-03480-8. [CROSSREF]

© Sva prava zadržana. Lekarska komora Srbije.

Skoči na vrh